ABD'nin mali sistemini temelden sarsabilecek bir kriz, Yüksek Mahkeme'de alınan sürpriz bir kararla son anda engellendi. Geçtiğimiz hafta ülke, borç tavanı anlaşmazlığı ve federal hükümetin temerrüde düşme riskiyle karşı karşıyaydı. Ancak Başyargıç John Roberts ve Yargıç Brett Kavanaugh'un kritik oylarıyla alınan karar, ABD'yi mali bir felaketin eşiğinden döndürdü. Uzmanlar, bu kararın olmaması halinde küresel piyasalarda 2008'dekine benzer bir çöküş yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Krizin perde arkası: Borç tavanı ve mahkeme müdahalesi
ABD'de borç tavanı, federal hükümetin borçlanma limitini belirleyen yasal bir sınırdır. Bu limit aşıldığında hükümet yeni borçlanamaz, bu da temerrüt riskini doğurur. Kongre'deki siyasi kriz nedeniyle tavan artırımı konusunda uzlaşma sağlanamayınca, Hazine Bakanlığı olağanüstü önlemler almıştı. Ancak bu önlemlerin tükenmesine saatler kala Yüksek Mahkeme devreye girdi.
Mahkeme, Hazine'nin borçlanma yetkisini geçici olarak genişleten bir yürütme emrini onayladı. Roberts ve Kavanaugh'un muhafazakâr kanattan gelen oyları, kararın 5-4 gibi dar bir farkla alınmasını sağladı. Karar, federal hükümetin 31,4 trilyon dolarlık borcunu ödemeye devam edebilmesinin önünü açtı. Aksi takdirde, 1 Haziran itibarıyla ABD tarihinde ilk kez temerrüt yaşanacaktı.
Küresel piyasalarda anlık etkiler ve gelecek senaryoları
Kararın açıklanmasının hemen ardından ABD borsaları yükselişe geçti. S&P 500 endeksi yüzde 1,3, Dow Jones ise yüzde 0,8 değer kazandı. Ancak analistler, bu kararın kalıcı bir çözüm olmadığını vurguluyor. Kongre'nin borç tavanını kalıcı olarak yükseltmesi veya kaldırması gerekiyor; aksi halde benzer krizlerin tekrarlaması kaçınılmaz.
Uluslararası Para Fonu (IMF) da ABD'nin temerrüde düşmesi durumunda küresel GSYİH'da yüzde 2'ye varan bir daralma olabileceğini hesaplamıştı. Krizin atlatılması, gelişmekte olan piyasalar başta olmak üzere dünya ekonomisi için bir nebze nefes oldu. Ancak ABD'nin artan borç yükü ve siyasi kutuplaşma, uzun vadede benzer şokların tekrarlanabileceğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin temerrütten kurtulması, Türkiye ekonomisi için kısa vadede olumlu bir gelişme. Zira ABD'de yaşanacak bir mali kriz, küresel sermaye akışlarını tersine çevirerek Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde kur şoklarına ve faiz artışlarına yol açabilirdi. Ancak bu durum, Türkiye'nin kendi mali disiplinini güçlendirme ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. ABD'nin borç sorununun geçici olarak çözülmesi, aslında küresel sistemin kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi. Türkiye'nin, dış şoklara karşı daha dirençli bir ekonomi inşa etmesi, bu tür krizlerden en az etkilenmesi için elzem.
