Avrupa'nın savunma politikası, Fransa ve Almanya arasında yürütülen ortak savaş uçağı (FCAS) projesinin aniden rafa kaldırılmasıyla sarsıldı. Guardian editöryeli, bu gelişmeyi 'felaket sinyali' olarak nitelendiriyor. Avrupa'nın artan jeopolitik belirsizlikler karşısında kendi stratejik bağımsızlığını hızlandırması gerektiği sıkça dile getirilse de, son olay ortak projelerin kırılganlığını gözler önüne serdi. Uzmanlara göre, Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasında askeri harcamaların koordinasyonu ve teknoloji paylaşımı konusundaki isteksizlik, kıtanın güvenlik mimarisinde ciddi bir zafiyet oluşturuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Fransa ve Almanya tarafından 2017 yılında başlatılan Geleceğin Hava Muharebe Sistemi (Future Combat Air System - FCAS), Avrupa'nın en büyük ortak savunma projelerinden biriydi. Proje kapsamında, altıncı nesil bir savaş uçağı ve beraberinde insansız hava araçları, yapay zeka destekli komuta kontrol sistemleri geliştirilmesi planlanıyordu. Ancak iki ülke arasındaki endüstriyel paylaşım, ihracat politikaları ve teknoloji transferi konularındaki anlaşmazlıklar, projenin durmasına yol açtı.
Almanya'nın ABD menşeli F-35 savaş uçaklarına yönelmesi ve Fransa'nın Avrupa merkezli bir çözümde ısrar etmesi, projedeki çatlağı derinleştirdi. Ek olarak, Almanya'nın savunma bütçesinde artışa gitmesine rağmen, ortak projelere ayırdığı kaynakların sınırlı kalması da eleştiriliyor. Guardian yazısı, bu tür başarısızlıkların Avrupa'nın küresel bir aktör olma iddiasını zedelediğini ve Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı gibi tehditler karşısında zayıf bir görüntü çizdiğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
FCAS projesinin askıya alınması, yalnızca iki ülke arasındaki bir sorun olmanın ötesinde, Avrupa Birliği'nin ortak savunma vizyonu için bir test niteliği taşıyor. NATO içinde Avrupa ayağının güçlendirilmesi çağrıları artarken, AB üyesi ülkelerin kendi aralarındaki işbirliği eksikliği, birliğin kriz yönetimi kapasitesini sorgulatıyor. Özellikle ABD'nin Asya-Pasifik'e odaklanması ve Avrupa'daki askeri varlığını azaltma sinyalleri vermesi, kıtanın kendi güvenliğini sağlama zorunluluğunu daha da belirgin hale getiriyor.
Guardian editöryeli, 'stratejik özerklik' kavramının tek başına başarılamayacağını vurguluyor. Ortak irade olmaksızın, üye ülkelerin ulusal savunma sanayilerini birleştiremeyeceğini ve mükerrer harcamaların önüne geçemeyeceğini ifade ediyor. Avrupa'nın, ABD'ye bağımlılığını azaltması ve bağımsız bir askeri güç haline gelmesi için, büyük güçler arasındaki rekabetin yanı sıra, kendi iç siyasi çekişmelerini de aşması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Avrupa savunma işbirliğindeki bu tıkanmanın bölgesel yansımalarını yakından izlemektedir. Fransa-Almanya arasındaki uçak projesinin durması, yeni nesil savaş uçağı KAAN (Milli Muharip Uçak) projesini yürüten Türkiye için dolaylı bir fırsat penceresi açabilir. Türkiye, Avrupa ülkelerinin ihtiyaç duyduğu askeri teknoloji ve üretim kapasitesine sahip olarak, savunma tedarikinde alternatif bir ortak haline gelebilir. Ayrıca, Avrupa'nın kendi güvenliğini sağlamada zorlanması, NATO içinde Türkiye'nin stratejik konumunu daha da değerli kılmaktadır. Öte yandan, AB'nin Türkiye ile ilişkilerinde savunma alanındaki bu açmazları sürece dahil etmesi, ikili işbirliğini canlandırabilecek bir zemin oluşturabilir.
