Yemen'de yıllardır süren savaş ve beraberinde gelen ekonomik çöküş, erkeklerin istikrarlı bir iş bulmasını neredeyse imkânsız hale getirirken, ülkedeki birçok kadın evin geçimini sağlamak için mikro girişimcilik yoluna yöneliyor. Başkent Sana ve diğer büyük şehirlerde, eşleri işsiz kalan veya çatışmalarda hayatını kaybeden kadınlar, evlerinde ürettikleri el işi ürünlerden yiyeceğe kadar birçok alanda küçük çaplı işletmeler kurarak aile bütçesine katkı yapıyor. Bu durum, savaşın toplumsal cinsiyet rollerini adeta yeniden şekillendirdiği bir tabloyu gözler önüne seriyor.
Geleneksel roller değişiyor: Kadınlar aile reisi konumunda
Daha önce çoğunlukla ev işleri ve çocuk bakımıyla sınırlı olan Yemenli kadınlar, bugün ailelerinin ana geçim kaynağı haline gelmiş durumda. Birleşmiş Milletler verilerine göre ülkede işsizlik oranı yüzde 50'nin üzerinde seyrediyor ve erkek nüfusun büyük bir kısmı iş bulamıyor. Bu koşullar altında kadınlar, özellikle gıda üretimi, dikiş-nakış, el sanatları ve ev temizliği gibi alanlarda küçük işletmeler açıyor. Birçok kadın, evinin bir odasını atölyeye çevirerek komşuları ve akrabaları için yemek hazırlıyor veya giysi dikiyor. Bu girişimler sayesinde aileler, temel gıda ve ilaç ihtiyaçlarını karşılayabiliyor.
Ekonomik kriz, Yemen riyalinin değer kaybını hızlandırdı. 2014'te 1 dolar 215 riyal civarındayken bugün aynı dolar 1.500 riyalin üzerinde işlem görüyor. Bu durum, ithal gıda ve temel ürünlerin fiyatını katlayarak artırdı. Kadın girişimciler ise yerel üretimle hem daha uygun fiyatlı ürünler sunuyor hem de aile bütçesine doğrudan katkı sağlıyor. Ancak bu işletmelerin birçoğu kayıt dışı çalışıyor ve herhangi bir sosyal güvenceden yoksun.
Bölgesel boyut: Yemen'deki kriz ve kadınların dayanıklılığı
Yemen'de 2014'ten beri devam eden iç savaş, dünyanın en büyük insani krizlerinden birine yol açtı. 30 milyona yakın nüfusun yaklaşık yüzde 80'i insani yardıma muhtaç durumda. Çatışmaların yanı sıra ekonomik abluka ve altyapının çöküşü, erkeklerin iş bulma şansını neredeyse sıfıra indirdi. Öte yandan, kadınların işgücüne katılımı geleneksel olarak çok düşük olan Yemen'de bu yeni trend, toplumsal cinsiyet normlarında kalıcı değişikliklere yol açabilir. Uluslararası kuruluşlar, kadın girişimcileri desteklemek için mikro kredi programları ve mesleki eğitimler düzenliyor. Ancak güvenlik sorunları, sınırlı hareket özgürlüğü ve krediye erişimdeki zorluklar, kadınların karşılaştığı en büyük engeller arasında yer alıyor.
Bölgesel ölçekte bakıldığında, Yemen'deki bu dönüşüm, savaş ve ekonomik krizlerin toplumsal yapıyı nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor. Suriye, Irak ve Gazze gibi diğer çatışma bölgelerinde de benzer şekilde kadınlar, evin geçimini üstlenmek zorunda kalıyor. Bu durum, savaş sonrası toplumlarda cinsiyet rollerinin yeniden tanımlanmasına yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yemen'deki bu gelişme, savaş ve ekonomik krizlerin toplumsal yapıyı nasıl dönüştürdüğünü göstermesi açısından önemli. Türkiye'nin Yemen'e yönelik insani yardım politikaları ve bölgedeki istikrar arayışı, bu tür sosyo-ekonomik dinamikleri dikkate almalı. Kadın girişimciliğinin desteklenmesi, Türkiye'nin kalkınma işbirliği projeleri için bir model teşkil edebilir. Ayrıca, Yemen'deki istikrarsızlık Kızıldeniz güvenliği ve göç yolları üzerinden Türkiye'yi de etkileyebileceğinden, gelişmeler yakından izlenmelidir.
