Yapay zeka şirketi Anthropic'in, telif hakkıyla korunan yüz binlerce kitabı yasadışı olarak indirdiği iddiasıyla yazarlarla vardığı 1.9 milyar dolarlık (yaklaşık 2.4 milyar Singapur doları) anlaşma, taraflar arasındaki pazarlıkların sürdüğü ve nihai onayın henüz verilmediği bir aşamada. Anlaşma kapsamında yazarlar, Anthropic tarafından izinsiz indirilen her kitap için 3.000 dolara (3.800 Singapur doları) kadar ödeme alabilecek. Bu, ABD'de telif hakkı ihlali davalarında bugüne kadar ulaşılan en büyük uzlaşmalardan biri olarak kayıtlara geçti.
Anlaşmanın arka planı: Yapay zeka eğitimi ve telif hakkı ihlalleri
Dava, Anthropic'in büyük dil modeli Claude'u eğitmek için kullandığı veri setleriyle ilgili. Yazarlar, şirketin Books3 adı verilen ve binlerce telif hakkıyla korunan kitabı barındıran bir veri tabanını izinsiz kullanarak modellerini eğittiğini öne sürdü. Books3, internette korsan olarak paylaşılan kitapların derlendiği bir koleksiyondu ve yazarların rızası olmadan toplandığı belirlendi.
Geçtiğimiz yıl bir federal hâkim, Anthropic'in bu verileri kullanmasının telif hakkı ihlali teşkil ettiğine hükmetti. Ancak şirket, indirilen kitapların yalnızca küçük bir kısmının hâlâ elinde olduğunu ve eğitim sürecinde kullanıldığını savundu. Yine de dava, yapay zeka endüstrisinin veri madenciliği ve telif hakkı konusundaki en hassas davalarından biri haline geldi.
Anlaşma şartlarına göre Anthropic, toplamda 1.9 milyar dolar ödeyecek. Bu tutar, şirketin bugüne kadarki en büyük yasal yükümlülüğü. Ödemelerin, hangi kitapların ne kadar indirildiğine bağlı olarak değişen bir formülle dağıtılması planlanıyor. Ancak yazarlar ve yayıncılar arasında, özellikle hangi eserlerin bu kapsama gireceği ve tazminat miktarlarının nasıl hesaplanacağı konusunda anlaşmazlıklar sürüyor.
Pazarlıkların temel çekişme noktası, indirilen kitap sayısının tam olarak tespit edilmesi. Anthropic, bazı kitapların birden fazla kez indirildiğini veya aynı eserin farklı sürümlerinin bulunduğunu belirterek, tazminat taleplerinin şişirilmiş olabileceğini savunuyor. Yazarlar tarafı ise her bir kitabın ayrı bir ihlal olduğunu ve telif hakkı sahiplerinin her biri için ayrı ayrı tazminat hakkı olduğunu vurguluyor.
Küresel boyut: Yapay zeka ve telif hakkı savaşları
Bu dava, yapay zeka şirketlerinin eğitim verileri için telif hakkıyla korunan materyalleri kullanması etrafındaki küresel tartışmanın bir parçası. ABD'de OpenAI, Meta ve Google gibi devler de benzer davalarla karşı karşıya. Özellikle kitaplar, makaleler ve sanat eserleri gibi içeriklerin izinsiz kullanımı, yapay zeka etiği ve hukuku alanında merkezi bir sorun haline gelmiş durumda.
Avrupa Birliği, Yapay Zeka Yasası ile bu tür ihlallere karşı daha sıkı kurallar getirmeye hazırlanıyor. ABD'de ise federal düzeyde henüz kapsamlı bir düzenleme yok; davalar eyalet mahkemelerinde ve genellikle toplu dava şeklinde ilerliyor. Anthropic anlaşması, bu alanda emsal teşkil edebilecek nitelikte. Şirketin ödeyeceği devasa tazminat, diğer yapay zeka firmaları için de caydırıcı bir etki yaratabilir.
Asya'da ise Japonya, Güney Kore ve Singapur gibi ülkeler, yapay zeka eğitimi için telif hakkı istisnaları getiren düzenlemeler yapmış durumda. Ancak bu istisnalar, uluslararası şirketlerin bu ülkelerdeki içerikleri kullanması durumunda ne olacağı sorusunu gündeme getiriyor. Anthropic davası, sınır aşan telif hakkı ihlallerinde hangi ülke hukukunun uygulanacağı konusunda da belirsizlikleri ortaya koyuyor.
Yazarlar ve yayıncılar için bu anlaşma, bir yandan haklarının tanınması açısından sevindirici; diğer yandan ödeme sürecinin karmaşıklığı ve uzunluğu endişe yaratıyor. Bazı yazar örgütleri, tazminatın adil dağıtılmadığını ve büyük yayınevlerinin daha fazla pay aldığını savunuyor. Bağımsız yazarlar ise süreçten yeterince haberdar edilmediklerini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de yapay zeka ve telif hakkı konusundaki düzenlemeler henüz emekleme aşamasında. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, telif haklarını korumakla birlikte yapay zeka eğitimi için özel bir istisna içermiyor. Anthropic davası, Türkiye'deki yapay zeka girişimleri ve yayıncılar için de uyarıcı olabilir. Özellikle Türkçe kitap ve metinlerin izinsiz kullanımı, gelecekte benzer davalara yol açabilir. Ayrıca, küresel yapay zeka şirketlerinin Türkçe içerikleri eğitim verisi olarak kullanması, kültürel miras ve telif hakları açısından stratejik bir mesele. Türkiye'nin, AB ve ABD'deki gelişmeleri yakından takip ederek kendi mevzuatını güncellemesi ve uluslararası işbirliklerinde telif haklarını savunması gerekiyor.
