Küresel piyasalarda yapay zeka ve teknoloji hisselerindeki rüzgar tersine döndü. PHLX Yarı İletken Endeksi (SOX) haziran sonunda kırdığı rekor seviyenin ardından yaklaşık yüzde 20 değer kaybederek ayı piyasasının eşiğine geldi. Sektörün lokomotifi konumundaki AMD, Nvidia ve Intel gibi devlerin hisselerindeki sert düşüş, yatırımcıları tedirgin ederken, uzmanlar çip talebindeki yavaşlamaya ve jeopolitik risklere dikkat çekiyor.
Gelişmenin Arka Planı: Yapay Zeka Balonu mu Sönüyor?
PHLX Yarı İletken Endeksi, 2023 başından bu yana yapay zeka çipleri patlaması sayesinde tarihi bir yükseliş yaşamıştı. Özellikle Nvidia'nın yapay zeka sunucuları ve AMD'nin yeni nesil işlemcileri, sektörü adeta ateşlemişti. Ancak haziran sonundaki rekorun ardından gelen düşüş, yatırımcıların kâr satışlarına yöneldiği ve değerlemelerin çok yüksek olduğu endişelerinden kaynaklandı.
ABD merkezli yarı iletken şirketleri, Çin'e ihracat kısıtlamaları ve jeopolitik gerilimlerle de mücadele etmek zorunda kalıyor. Ayrıca, otomotiv ve endüstriyel sektörlerde talep yavaşlarken, yapay zeka dışındaki çip segmentleri stok fazlası sorunu yaşıyor. SoC (sistem üzerinde çip) ve bellek üreticileri, 2024 ikinci yarısında daha ihtiyatlı projeksiyonlar açıklarken, sektörün genel beklentileri zayıfladı.
Teknik olarak, endeksin 200 günlük hareketli ortalamasının altına sarkması, teknik analistler için ayı sinyali olarak yorumlanıyor. Yatırım bankalarından JP Morgan ve Goldman Sachs ise kısa vadeli düzeltmeye rağmen yapay zeka çiplerine olan talebin yapısal olarak artacağını savunuyor. Ancak mevcut düşüşün süresinin, Fed faiz kararları ve ABD ekonomisinin resesyona girip girmeyeceğine bağlı olduğu belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Çip Pazarındaki Dengeler Değişiyor
Yarı iletken sektöründeki bu gerileme, yalnızca ABD borsalarını değil, Asya ve Avrupa'daki tedarik zincirini de vuruyor. Tayvan merkezli TSMC'nin hisseleri ağustosta yüzde 15 düşerken, Güney Koreli Samsung ve SK Hynix de benzer kayıplar yaşadı. Avrupa'da ise ASML'nin hisseleri, gelir beklentilerini düşürmesinin ardından yüzde 10 geriledi.
Çin-ABD arasındaki yarı iletken savaşında, ABD'nin ihracat kısıtlamaları sektörün küresel tedarik zincirini yeniden şekillendiriyor. Çin, kendi çip endüstrisini desteklemek için milyarlarca dolarlık yatırım yaparken, ABD ise CHIPS Yasası ile yerli üretimi teşvik ediyor. Bu jeopolitik rekabet, fiyat dalgalanmalarını artırıyor ve sektörü belirsizliğe sürüklüyor.
Öte yandan yapay zeka uygulamalarındaki hızlı büyüme, enerji verimli çiplere olan talebi körüklüyor. Veri merkezleri ve bulut bilişim şirketleri, Nvidia'nın H100 gibi yüksek maliyetli çiplerine alternatif arayışı içinde. AMD ve Intel'in yeni jenerasyon çipleri pazara girerken, sektördeki rekabet hem fiyatları hem de teknolojik gelişmeyi hızlandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel çip piyasasındaki bu dalgalanma, Türkiye'nin teknoloji ithalatı ve yerli üretim hedefleri açısından önem taşıyor. Türkiye, yılda yaklaşık 10 milyar dolarlık yarı iletken ürünü ithal ediyor ve bu ithalatın büyük kısmı otomotiv, beyaz eşya ve savunma sanayinde kullanılıyor. Çip fiyatlarındaki düşüş kısa vadede ithalat maliyetlerini azaltabilir, ancak tedarik zincirindeki belirsizlikler, özellikle savunma projelerindeki kritik çip teminini riske atabilir. Türkiye'nin yerli çip tasarımı ve üretimi için yürüttüğü Çip 2026 Programı, bu tür küresel şoklardan etkilenmemek için uzun vadede kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Küresel çip pazarındaki yavaşlama, Türkiye'nin bu alandaki atılımını hızlandırması için bir fırsat penceresi sunarken, jeopolitik riskler karşısında mevcut bağımlılığın azaltılması öncelikli hale geliyor.
