Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), altı yapay zeka sohbet botunu test ederek Avrupa Birliği tarafından yaptırım uygulanan Rus devlet medya kuruluşları RT, Sputnik ve diğerlerinden haber talep etti. Test sonucunda üç sohbet botunun, söz konusu kuruluşların yaptırım altında olduğunu açıkça belirten web sayfalarıyla karşılaşmalarına rağmen tam özetler, bağlantılar ve alıntılar ürettiği tespit edildi. Bu bulgu, yapay zeka araçlarının yaptırım rejimlerini delerek dezenformasyonun yayılmasına aracılık edebileceğini gösteriyor.
Yaptırımlara rağmen erişim
RSF'nin raporuna göre, test edilen altı yapay zeka sohbet botundan üçü, RT ve Sputnik gibi Avrupa Birliği'nin yaptırım listesinde yer alan Rus devlet medya kuruluşlarının içeriklerini kullanıcılara sundu. Sohbet botları, bu kuruluşlardan haber özetleri isteyen kullanıcılara yalnızca metin değil, aynı zamanda orijinal makalelere bağlantılar ve doğrudan alıntılar da sağladı. Bazı durumlarda botlar, ilgili web sayfalarında "Bu kuruluş yaptırım altındadır" gibi açık uyarılarla karşılaşmalarına rağmen içerik üretmeye devam etti. Bu durum, yapay zeka modellerinin yaptırım kararlarını etkili bir şekilde filtrelemediğini veya görmezden geldiğini ortaya koyuyor.
Avrupa Birliği, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Mart 2022'de RT ve Sputnik'in yayınlarını yasaklamıştı. Yaptırım kararı, bu kuruluşların dezenformasyon yaydığı ve Avrupa'daki kamuoyunu yanıltarak Rusya'nın savaş çabalarını desteklediği gerekçesine dayanıyordu. Ancak yapay zeka sohbet botları, doğrudan yasak kapsamında olmasalar da, eğitim verileri veya gerçek zamanlı web tarama yetenekleri aracılığıyla bu kaynaklardan beslenebiliyor. RSF, bu durumun yaptırımların etkinliğini zayıflattığını ve yapay zeka şirketlerinin sorumluluk alması gerektiğini vurguluyor.
Küresel dezenformasyon endişesi
Yapay zeka tabanlı sohbet botlarının hızla yaygınlaşması, bilgi ekosisteminde yeni bir kırılganlık yaratıyor. Kullanıcılar, bu araçlardan aldıkları yanıtları tarafsız ve doğrulanmış bilgi olarak algılayabiliyor. Oysa RSF'nin testi, botların yaptırımlı kaynaklardan alınan içerikleri herhangi bir uyarı olmaksızın sunabildiğini gösteriyor. Bu durum, özellikle seçim dönemlerinde veya uluslararası kriz anlarında dezenformasyonun hızla yayılması riskini artırıyor. Uzmanlar, yapay zeka şirketlerinin içerik kaynaklarını denetlemesi ve yaptırım listelerini dikkate alması gerektiğini belirtiyor. Aksi halde, devlet destekli propaganda araçlarının yapay zeka üzerinden meşruiyet kazanması kaçınılmaz görünüyor.
Avrupa Birliği ve ABD, Rus devlet medyasına yönelik yaptırımları sürdürürken, yapay zeka platformlarının bu düzenlemelere uyumu konusunda henüz bağlayıcı bir çerçeve bulunmuyor. RSF, raporunda yapay zeka geliştiricilerine yaptırım listelerini entegre etme ve kullanıcıları kaynak konusunda şeffaf bir şekilde bilgilendirme çağrısı yapıyor. Öte yandan, bazı sohbet botlarının test sırasında yaptırımlı kaynaklardan kaçındığı da görüldü; bu da teknik önlemlerin mümkün olduğunu ancak tutarlı bir şekilde uygulanmadığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya ile hem ekonomik hem de diplomatik ilişkilerini dengede tutmaya çalışırken, Batı'nın Rus devlet medyasına yönelik yaptırımlarına mesafeli duruyor. RT ve Sputnik Türkçe yayınları, Türkiye'de geniş bir izleyici kitlesine ulaşabiliyor. Yapay zeka sohbet botlarının bu kaynaklardan içerik sunması, Türkiye'deki bilgi kirliliğini artırabilir ve özellikle gençler arasında Rus anlatısının yayılmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca Türkiye'nin kendi yapay zeka düzenlemeleri henüz emekleme aşamasında olduğundan, bu tür riskler karşısında savunmasız kalabilir. Ankara'nın hem ulusal güvenlik hem de bilgi güvenliği açısından yapay zeka platformlarına yönelik denetim mekanizmalarını güçlendirmesi gerekiyor.
