Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yapay zeka, bu yılın en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın da aralarında bulunduğu liderler, yapay zekanın küresel yönetişimi, etik boyutları ve uluslararası güvenlik üzerindeki etkilerini tartıştı. New York'taki BM merkezinde düzenlenen oturumlarda, üye ülkeler yapay zekanın sunduğu fırsatlar kadar risklere de dikkat çekti. Muhabirimiz Jessica Le Massurier, görüşmelerin perde arkasını aktarıyor.
Yapay Zeka Neden BM Gündeminde?
Yapay zeka teknolojilerindeki hızlı ilerleme, son yıllarda uluslararası diplomasinin merkezine yerleşti. BM Genel Kurulu, 2024 yılında kabul ettiği kararla yapay zekanın güvenli ve sorumlu kullanımı için küresel bir çerçeve oluşturulması çağrısında bulunmuştu. Bu yılki toplantılarda ise somut adımlar ve üye ülkeler arasında işbirliği mekanizmaları öne çıktı. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, konuşmasında yapay zekanın demokratik değerlerle uyumlu şekilde yönetilmesi gerektiğini vurguladı. Burnham, "Yapay zeka, insanlık tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir dönüşüm potansiyeli taşıyor. Ancak bu dönüşümün yönünü belirlemek bizim elimizde" ifadelerini kullandı. İngiltere'nin yapay zeka düzenlemeleri konusunda öncü rol üstlenmeye hazır olduğunu belirten Burnham, uluslararası işbirliğinin önemine dikkat çekti.
BM Genel Sekreteri de yaptığı açıklamada, yapay zekanın küresel yönetişimi için kapsayıcı bir yaklaşımın şart olduğunu söyledi. Genel Sekreter, "Yapay zeka, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada kilit bir araç olabilir. Ancak aynı zamanda eşitsizlikleri derinleştirme ve insan haklarını tehdit etme riski taşıyor" dedi. Toplantılarda, gelişmekte olan ülkelerin yapay zeka teknolojilerine erişimde yaşadığı zorluklar ve dijital uçurumun kapatılması gerektiği de dile getirildi.
ABD, Çin, AB ülkeleri ve diğer büyük ekonomilerin temsilcileri, yapay zeka alanında ortak standartlar belirlenmesi konusunda görüş alışverişinde bulundu. Özellikle otonom silahlar, yapay zeka destekli gözetim sistemleri ve dezenformasyonla mücadele gibi başlıklar öne çıktı. Fransa ve Almanya, yapay zeka düzenlemeleri konusunda AB'nin ortak pozisyonunu savunurken, ABD delegasyonu inovasyonu teşvik edecek esnek düzenlemelerden yana olduğunu belirtti. Çin ise yapay zekanın barışçıl amaçlarla kullanımı ve siber güvenlik işbirliği çağrısı yaptı.
Küresel Boyut ve Gelecek Perspektifi
BM Genel Kurulu'ndaki yapay zeka tartışmaları, sadece teknolojik bir mesele değil, aynı zamanda jeopolitik bir güç mücadelesini de yansıtıyor. Yapay zeka, ekonomik büyümeden askeri kapasiteye kadar geniş bir yelpazede ülkelerin gücünü belirleyen bir faktör haline geldi. Bu nedenle BM çatısı altında yürütülen müzakereler, küresel dengeler açısından kritik önem taşıyor. Uzmanlar, yapay zeka yönetişiminde etkili bir uluslararası işbirliği sağlanamazsa, teknolojik rekabetin ticaret savaşlarına ve güvenlik krizlerine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, sivil toplum kuruluşları ve teknoloji şirketleri de sürece dahil olmak istiyor. BM bünyesinde oluşturulan Yapay Zeka Danışma Kurulu, özel sektör temsilcileri, akademisyenler ve sivil toplum üyelerinden oluşuyor. Kurul, yapay zekanın insan hakları, mahremiyet ve işgücü piyasası üzerindeki etkilerine dair raporlar hazırlıyor. Ancak karar alma mekanizmalarında henüz bağlayıcı bir güce sahip değil.
Genel Kurul'da konuşan bazı liderler, yapay zeka konusunda somut taahhütler içeren bir uluslararası sözleşme çağrısı yaptı. İngiltere, Kanada ve Japonya gibi ülkeler, yapay zeka güvenliği için ortak araştırma fonları ve bilgi paylaşım platformları önerdi. Ancak büyük güçler arasındaki rekabet, hızlı bir uzlaşı sağlanmasını zorlaştırıyor. Özellikle ABD ile Çin arasındaki teknoloji yarışı, BM çatısı altında ortak bir dil bulunmasını güçleştiren en önemli faktörlerden biri olarak gösteriliyor.
Bu yılki Genel Kurul, yapay zekanın uluslararası gündemin ayrılmaz bir parçası haline geldiğini gösterdi. Önümüzdeki dönemde, BM bünyesinde yapay zeka ile ilgili daha fazla sayıda toplantı ve çalıştay düzenlenmesi bekleniyor. Ayrıca, 2026 yılında yapılacak bir üst düzey yapay zeka zirvesi için hazırlıklar başladı. Dünya liderleri, yapay zekanın insanlık için bir tehdit değil, bir fırsat olması için ortak akıl ve işbirliği çağrısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, BM Genel Kurulu'nda yapay zeka tartışmalarını yakından takip eden ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye'nin yapay zeka alanında ulusal strateji belirleme çabaları ve genç nüfusuyla teknoloji üretim potansiyeli, küresel yönetişim mimarisinde söz sahibi olmasını gerektiriyor. BM'de alınacak kararlar, Türkiye'nin dijital egemenliği, veri güvenliği ve savunma sanayii için kritik önem taşıyor. Ayrıca, yapay zeka düzenlemelerinde Avrupa ile uyumlu adımlar, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde de belirleyici olabilir. Türkiye'nin, gelişmekte olan ülkelerin teknolojiye erişimini savunan bir pozisyon alması, küresel adalet ve çok taraflılık vurgusuyla örtüşüyor. Bu süreçte Türkiye'nin aktif diplomasi yürütmesi, hem ekonomik hem de stratejik kazanımlar sağlayabilir.
