Yapay zeka (AI) modellerinin yasaklanması, giderek daha fazla ülkenin başvurduğu bir yöntem haline gelirken, uzmanlar bu yaklaşımın sürdürülebilir bir politika oluşturmadığını vurguluyor. Asıl ihtiyaç duyulan şey, modellerin güvenli bir şekilde piyasaya sürülmesini ve istikrarlı erişimini garanti altına alan, uygulanabilir bir eylem planıdır. Mevcut yasakçı eğilim, özellikle gelişmekte olan ülkelerde inovasyonu baltalamakta ve dijital uçurumu derinleştirmektedir.
Gelişmenin Arka Planı: Yasakların Yükselişi ve Etkileri
Son yıllarda ABD, Çin ve Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülke, belirli AI modellerine yasak getirmiş veya getirmeyi değerlendirmiştir. Örneğin, İtalya'nın ChatGPT'ye getirdiği geçici yasak, veri gizliliği endişeleriyle gerekçelendirilmişti. Ancak bu tür geçici veya kalıcı yasaklar, teknolojinin kontrolsüz bir şekilde yayılmasını engelleyemediği gibi, yasa dışı kullanımı tetikleyebilmektedir. Ayrıca, yasaklar genellikle yalnızca büyük teknoloji şirketlerini hedef almakta, küçük girişimler ve araştırmacılar üzerinde orantısız bir etki yaratmaktadır. Birleşmiş Milletler'in 2024 tarihli bir raporuna göre, AI modellerine yönelik yasakların sayısı son iki yılda %300 artmıştır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Dengenin Bozulması
Küresel ölçekte, AI modellerinin yasaklanması uluslararası işbirliğini zayıflatmakta ve teknolojik rekabeti kızıştırmaktadır. Çin ve ABD arasındaki ticaret savaşının bir parçası olarak AI çipleri ve yazılımlarına getirilen kısıtlamalar, dünyayı iki ayrı teknoloji kutbuna bölmektedir. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerin hangi standardı benimseyeceği konusunda ikilemde kalmasına neden olmaktadır. Öte yandan, Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası gibi kapsamlı düzenlemeler, yasakçı olmayan ancak risk temelli bir yaklaşım sunarak bir model oluşturmaktadır. Ancak bu yasanın uygulanabilirliği ve küresel kabulü halen tartışmalıdır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında ulusal stratejisini geliştirirken bu küresel tartışmadan doğrudan etkilenmektedir. AI modellerine yönelik yasaklar, Türkiye'nin teknoloji transferi ve inovasyon kapasitesini sınırlayabilir. Özellikle savunma sanayii ve finans gibi kritik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmak isteyen Türkiye, kendi AI modellerini geliştirme çabasındadır. Ancak yasakçı bir uluslararası ortam, bu modellerin eğitilmesi için gerekli veri ve hesaplama gücüne erişimi zorlaştırmaktadır. Türkiye'nin, AB'nin risk temelli yaklaşımını benimseyerek hem güvenliği sağlaması hem de inovasyonu teşvik etmesi stratejik bir tercih olacaktır.
