ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, 60 günlük ateşkes süresinin barış anlaşması olmadan sona ermesi durumunda Washington'un İran'a yönelik askeri operasyonları yeniden başlatmaya açık olduğunu belirtti. Vance, “Başkan, askerlerimizi geri göndermek istemiyor; ancak net ve tanımlanmış bir hedef olmadan bu seçenek masada kalıyor” dedi. Ateşkes, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle tırmanan gerilimin ardından varılmıştı.
Gelişmenin arka planı
Ocak 2025'te başlayan ABD-İran çatışması, Tahran'ın nükleer anlaşma müzakerelerini durdurması ve Basra Körfezi'nde ticari gemilere yönelik saldırıların artması üzerine patlak vermişti. ABD öncülüğündeki koalisyon, İran'ın askeri altyapısını hedef alan hava operasyonları düzenlemiş, İran ise misilleme olarak ABD üslerine balistik füzeler fırlatmıştı. Çatışmalarda 45 ABD askeri ve 200'den fazla İranlı savaşçı hayatını kaybetmişti.
Mart ayında imzalanan ateşkes, İran'ın nükleer tesislerinin denetlenmesi ve bölgedeki vekil güçlerin geri çekilmesi gibi 12 maddelik bir çerçeve içeriyordu. Ancak Vance'in açıklaması, Washington'un Tahran'ın yükümlülüklerini yerine getirmediği takdirde savaşı yeniden başlatmaktan çekinmeyeceğini gösteriyor. Beyaz Saray sözcüsü konuyla ilgili yazılı bir açıklama yaparken, “Diplomasi birincil tercihimizdir; ancak İran'ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceğiz” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Olası bir yeniden savaş, Orta Doğu'da daha geniş bir çatışmaya yol açabilir. İran'ın müttefiki Hizbullah ve Yemen'deki Husiler, ABD hedeflerine saldırı tehdidinde bulundu. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, tarafsızlık çağrısı yaparken, Irak ve Katar arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırdı. Rusya ve Çin ise ABD'yi tek taraflı eylemlerle suçlayarak ateşkesin kalıcı kılınması için BM Güvenlik Konseyi'nde özel oturum talep etti.
Küresel enerji piyasaları da hareketlendi; Brent petrol fiyatları yeniden savaş söylemleriyle birlikte varil başına 89 dolara yükseldi. Uluslararası Enerji Ajansı, stratejik petrol rezervlerinin kullanıma hazır olduğunu duyurdu. Analistler, yeni bir çatışmanın İran'ın petrol ihracatını tamamen durdurarak küresel arzda ciddi kesintilere yol açacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 500 kilometrelik kara sınırı ve derin ekonomik bağları nedeniyle bu gelişmeden doğrudan etkilenecektir. Olası bir savaş, Türkiye'yi sınır güvenliği, mülteci akını ve enerji tedariki konularında zorlayabilir; Türkiye, İran'dan doğalgaz ve petrol ithal etmektedir. Ayrıca Ankara, hem ABD ile ittifakını sürdürmek hem de komşusu İran ile diyaloğu korumak arasında hassas bir denge politikası izlemek zorunda kalacaktır. Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri ve Suriye'deki İran varlığına yönelik tutumu, bölgesel istikrar açısından kritik önem taşımaktadır.
