Ukrayna'nın tarım sektörü, Rusya'nın insansız hava aracı (İHA) saldırılarının geçen yılın sonunda keskin bir şekilde artmasıyla birlikte 11 milyar doları aşan doğrudan kayba uğradı. Ukrayna Ekonomi Bakan Yardımcısı Taras Vysotskyi tarafından yapılan açıklamada, bu kayıpların özellikle tarım arazileri, depolama tesisleri ve lojistik altyapısındaki tahribattan kaynaklandığı belirtildi. Vysotskyi, "Rus saldırıları yalnızca mevcut mahsulleri yok etmekle kalmıyor, aynı zamanda gelecekteki ekim dönemleri için de kalıcı hasar bırakıyor" ifadelerini kullandı.
Saldırıların Odak Noktası: Altyapı ve Depolama
Rus güçlerinin son aylarda artırdığı İHA saldırıları, Ukrayna'nın tarım üretiminin bel kemiğini oluşturan bölgeleri hedef alıyor. Özellikle Odesa, Mykolaiv ve Herson gibi güneydeki liman kentlerine yönelik saldırılar, tahıl ihracatını ciddi şekilde sekteye uğrattı. Vysotskyi, tahıl ambarları ve soğutma tesislerinin yanı sıra, gübre depolarının da sık sık vurulduğunu vurguladı. Bu durum, hem hasat edilen ürünlerin muhafazasını imkânsız hâle getiriyor hem de kış aylarında ekim için gerekli malzemelerin teminini engelliyor. Ukrayna Tarım Politikası Bakanlığı verilerine göre, 2023 yılında toplam tarım arazisinin yüzde 20'sine yakını savaş nedeniyle kullanılamaz hale gelirken, mayınlı alanlar ve roket kalıntıları da ek engel oluşturuyor.
Uzmanlar, bu kayıpların küresel gıda fiyatlarına yansıyabileceği uyarısında bulunuyor. Ukrayna, dünya ayçiçeği yağı ihracatının yaklaşık yüzde 40'ını, mısır ihracatının da yüzde 15'ini karşılıyor. Savaş öncesi Ukrayna'dan tahıl ithal eden başlıca ülkeler arasında Mısır, Endonezya, Pakistan ve Bangladeş gibi gelişmekte olan ekonomiler bulunuyor. Şu anda bu ülkeler, alternatif tedarikçiler aramak zorunda kalırken, fiyatlar da istikrarsız bir seyir izliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ukrayna'nın tarımsal kayıpları, sadece ülke içinde değil, uluslararası piyasalarda da dalgalanmaya neden oldu. Avrupa Birliği, Ukrayna'ya tarım ürünlerini karayoluyla ihraç etmesi için "dayanışma şeritleri" adı altında yeni lojistik hatlar açmaya çalışsa da, Polonya ve Macaristan gibi ülkeler yerel çiftçilerin korunması amacıyla Ukrayna tahıl ithalatına kısıtlama getirdi. Bu durum, Ukrayna'nın elinde yaklaşık 20 milyon ton tahılın beklediği ve depolama alanlarının tükendiği bir tabloya yol açtı. Aynı zamanda, Rusya'nın Karadeniz Tahıl Koridoru anlaşmasından çekilmesiyle birlikte, Ukrayna'nın deniz yoluyla ihracatı neredeyse durma noktasına geldi. Alternatif su yolları olan Tuna Nehri üzerinden yapılan sevkiyatlar ise kapasite darboğazı ve sigorta primlerinin yüksekliği nedeniyle sınırlı kalıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2024 yılı için Ukrayna'nın buğday üretiminin savaş öncesine göre yüzde 35-45 oranında düşebileceği tahmininde bulunuyor. Bu düşüş, özellikle Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da gıda güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca savaşın uzaması, Ukraynalı çiftçilerin borçlarını ödeyememesi ve banka kredilerine erişimin kısıtlanması gibi yapısal sorunları da derinleştiriyor. Hükümet, küçük ve orta ölçekli tarım işletmelerine sübvansiyon sağlamaya çalışsa da, savaşın getirdiği belirsizlik yatırım iştahını önemli ölçüde daralttı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'nın tarımsal kayıpları, Türkiye için kritik öneme sahiptir. Türkiye, Ukrayna'dan makarnalık buğday, ayçiçeği yağı ve mısır ithalatında önemli bir alıcı konumundadır. Bu kayıplar, özellikle gıda enflasyonuyla mücadele eden Türkiye'de fiyat istikrarını daha da zorlaştırabilir. Ayrıca Karadeniz Tahıl Girişimi'nin akıbeti, Türkiye'nin arabulucu rolü açısından diplomatik bir sınavdır. Ankara, hem Rusya hem de Ukrayna ile dengeli ilişkiler sürdürürken, tahıl akışının devamı için baskı yapmaktadır. Uzun vadede ise, küresel gıda krizi Türkiye'nin enerji ve tarım politikalarını yeniden gözden geçirmesine neden olabilir; yerli üretim artışı ve alternatif tedarik rotalarının çeşitlendirilmesi gündeme gelebilir.
