Uganda'da yargılanmak üzere mahkemeye çıkarılan ve gözaltında tutulan önde gelen muhalif siyasetçi Kizza Besigye, Çarşamba günü duruşma sırasında aniden fenalaşarak bilincini kaybetti. Eşi Winnie Byanyima, Perşembe günü erken saatlerde yaptığı açıklamada, Besigye'nin durumunun ciddi olduğunu ve yoğun bakım ünitesine kaldırıldığını duyurdu. Olay, ülkede muhalefete yönelik baskıların arttığı bir dönemde yaşanırken, uluslararası kamuoyunda endişe yarattı.
Gelişmenin Arka Planı
Uzun süredir Devlet Başkanı Yoweri Museveni'ye karşı mücadele veren 68 yaşındaki Besigye, son olarak geçtiğimiz hafta gözaltına alınmıştı. Eşi Byanyima'nın sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, Besigye'nin mahkemede yere yığıldığı ve hemen hastaneye kaldırıldığı belirtildi. Byanyima, “Kocam şu anda yoğun bakımda ve bilinci kapalı. Yetkililerden derhal açıklama bekliyoruz” ifadelerini kullandı.
Besigye, 2001 ve 2006 yıllarında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Museveni'ye karşı yarışmış, 2016 seçimlerinde ise ev hapsine alınmıştı. Uzun yıllardır iktidar karşıtı gösterilerin öncüsü olan Besigye, defalarca gözaltına alınmış ve çeşitli suçlamalarla yargılanmıştı. Son tutuklama ise, hükümeti devirmeye teşebbüs suçlamasıyla gerçekleşti.
Uganda hükümeti, Besigye'nin sağlık durumu hakkında henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak muhalefet partileri ve insan hakları örgütleri, Besigye'nin bilinçsiz halde tutulduğu cezaevi koşullarına dikkat çekerek, hükümeti sorumluluk almaya çağırdı. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Uganda direktörü, “Besigye'nin yaşamı tehlikede; yetkililer acilen tıbbi müdahale imkânı sağlamalı” dedi.
Bölgesel veya Küresel Boyut
Kizza Besigye'nin durumu, yalnızca Uganda'nın iç siyasetinde değil, Doğu Afrika bölgesinde de yankı buluyor. Uganda, uzun süredir devam eden Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki çatışmalara askeri müdahalesi ve bölgesel güvenlik meselelerindeki aktif rolü nedeniyle bölgenin kilit ülkelerinden biri. Besigye'nin tutuklanması ve sağlık durumu, Batılı ülkelerin Uganda'ya yönelik insan hakları eleştirilerini artırabilir. Özellikle Avrupa Birliği ve ABD, daha önce de Uganda'daki muhalefete yönelik baskıları kınamış, ancak Museveni hükümeti uluslararası eleştirileri genellikle geri çevirmişti.
Bu gelişme, aynı zamanda 2026 yılında yapılması planlanan genel seçimler öncesinde muhalefetin sindirilmesi olarak yorumlanıyor. Museveni'nin 1986'dan bu yana iktidarda olduğu ülkede, seçim süreçleri sıklıkla muhalefet liderlerinin tutuklanması ve gözaltına alınmasıyla gölgeleniyor. Besigye'nin sağlık durumu, bölgesel basında geniş yer bulurken, Kenya, Tanzanya ve Ruanda gibi komşu ülkelerdeki sivil toplum kuruluşları da Uganda hükümetine çağrıda bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin Uganda ile ilişkileri ekonomik iş birliği ve kalkınma projeleri üzerine kurulu olup, bu tür iç siyasi gelişmeler doğrudan ikili ilişkileri etkilemese de, bölgedeki istikrar açısından önem taşıyor. Türkiye, Afrika’da artan nüfuzu bağlamında Doğu Afrika’daki siyasi istikrara önem veriyor. Besigye’nin durumu, Uganda’da demokratik kurumların zayıflığına işaret ederken, Türkiye’nin bu ülkeyle olan ticari ve askeri iş birliğinde insan hakları boyutunun göz ardı edilmemesi gerektiğini ortaya koyuyor. Ayrıca, Türkiye’nin Afrika’daki barış ve istikrar politikaları bağlamında, muhalefetin baskı altında olması bölgesel güvenlik risklerini artırabilir ve bu durum Türk dış politikasının dikkate alacağı bir unsurdur.
