Pasifik Okyanusu'nda yer alan küçük ada ülkesi Tuvalu, iklim değişikliğinin yol açtığı deniz seviyesi yükselmesi nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Başkent Funafuti dahil olmak üzere dokuz mercan adasından oluşan ülke, ortalama deniz seviyesinden sadece birkaç metre yükseklikte bulunuyor. Bilim insanları, mevcut sera gazı emisyon hızı devam ederse, tüm takımadaların bu yüzyılın sonuna kadar yaşanılamaz hale geleceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Tuvalu, 26 kilometrekarelik yüzölçümü ve yaklaşık 11 bin nüfusuyla dünyanın en küçük ülkelerinden biri. Ülkenin en yüksek noktası deniz seviyesinden sadece 4,6 metre yüksekte. Deniz seviyesindeki yükselme, tuzlu suyun tatlı su kaynaklarına karışmasına, tarım arazilerinin zarar görmesine ve kıyı erozyonuna neden oluyor. Son yıllarda sıklaşan tropik fırtınalar ve sel baskınları, altyapıyı ve yerleşim alanlarını tehdit ediyor.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporlarına göre, küresel sıcaklık artışı 1,5 dereceyle sınırlandırılsa bile deniz seviyeleri önümüzdeki on yıllarda yükselmeye devam edecek. Ancak bu hedefin aşılması durumunda, Tuvalu gibi alçak ada devletleri için tehlike çok daha büyük. Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler, Tuvalu vatandaşlarına iklim mültecisi statüsünde göç yolları açmayı tartışıyor. Tuvalu hükümeti ise ülkenin dijital bir kopyasını oluşturarak kültürel mirasını korumayı planlıyor.
Uluslararası toplum, Tuvalu'nun durumunu sık sık gündeme getirse de somut adımlar yetersiz kalıyor. Küçük Ada Devletleri İttifakı (AOSIS) çatısı altında bir araya gelen ülkeler, karbon emisyonlarının azaltılması ve iklim finansmanı konusunda daha fazla taahhüt talep ediyor. 2021'de Glasgow'daki COP26 zirvesinde Tuvalu Dışişleri Bakanı Simon Kofe, dizlerine kadar deniz suyu içinde yaptığı konuşmayla dünyanın dikkatini çekmişti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Tuvalu'nun karşı karşıya olduğu tehdit, yalnızca bir ada ülkesinin sorunu değil; iklim değişikliğinin yarattığı küresel krizin sembolü haline geldi. Pasifik'te Marshall Adaları, Kiribati, Nauru gibi diğer alçak ada devletleri de benzer risklerle boğuşuyor. Bu ülkelerin toplam nüfusu yüz binleri buluyor ve hepsi deniz seviyesinin birkaç metre üzerinde yaşıyor.
Deniz seviyesindeki yükselme, sadece kara kaybı anlamına gelmiyor; aynı zamanda bu ülkelerin münhasır ekonomik bölgelerini, balıkçılık haklarını ve egemenliklerini de etkiliyor. Uluslararası hukuk, deniz seviyesi yükseldiğinde devletlerin statüsünün ne olacağı konusunda belirsizlikler taşıyor. Bazı hukukçular, deniz seviyesi yükselse bile mevcut deniz sınırlarının korunması gerektiğini savunuyor.
Öte yandan, Tuvalu gibi ülkelerin sera gazı emisyonları neredeyse yok denecek kadar az. Buna rağmen iklim krizinin en ağır sonuçlarına katlanmak zorunda kalıyorlar. Bu adaletsizlik, iklim adaleti tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Gelişmiş ülkelerin tarihsel emisyonları nedeniyle sorumluluk üstlenmesi ve iklim finansmanı sağlaması gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tuvalu'daki gelişmeler, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de iklim değişikliğinin küresel ölçekte yarattığı riskleri gözler önüne seriyor. Türkiye, Akdeniz havzasında iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek ülkelerden biri. Deniz seviyesi yükselmesi, kuraklık, tarımsal verimlilik kaybı ve su kıtlığı Türkiye'nin karşı karşıya olduğu tehditler arasında. Ayrıca Türkiye, Paris Anlaşması kapsamında emisyon azaltım taahhütleri verdi ve yeşil dönüşüm sürecini hızlandırması gerekiyor. Tuvalu örneği, iklim diplomasisinin ve uluslararası işbirliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Türkiye'nin, iklim mültecileri konusunda uluslararası çabalara destek vermesi ve kendi kıyı bölgelerinde uyum politikaları geliştirmesi kritik önem taşıyor.
