Kaliforniya, geçen yıl Eaton Yangını'nda büyük yıkım yaşayan Altadena bölgesinde, afetzedelerin topraklarını hedef alan 'fırsatçı' geliştiricilere karşı yeni bir yasa tasarısını hayata geçirdi. Yasa, yangın sonrası zor durumdaki mülk sahiplerini korumayı ve spekülatif arazi alımlarını engellemeyi hedefliyor. Altadena sakini Sylvie Andrews, yangından geriye kalan bahçesindeki tek yapı olan yanmış pizza fırınının yanında, mahallesindeki değişimleri endişeyle izliyor.
Yasanın Arka Planı ve Amaçları
Eaton Yangını, Kaliforniya tarihinin en yıkıcı yangınlarından biri olarak kayıtlara geçti. Binlerce dönüm arazi kül oldu, yüzlerce ev yok oldu. Yangının ardından bölgeye akın eden bazı gayrimenkul geliştiricileri, afetzedelerin çaresizliğinden faydalanarak toprakları düşük fiyata satın almaya çalıştı. Yeni yasa, bu tür 'avcı' taktikleri yasaklayarak, satışlarda belirli bir bekleme süresi getiriyor ve mülk sahiplerine danışmanlık hizmeti sağlıyor.
Yasa kapsamında, yangın bölgesinde acele satışları önlemek için 90 günlük bir moratoryum uygulanacak. Ayrıca, geliştiricilerin doğrudan afetzedelere teklif götürmesi yasaklanacak. Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, yasanın 'adaleti tesis edeceğini' ve 'felaket kapitalizmini' engelleyeceğini belirtti.
Altadena sakinleri, yasanın umut verici olduğunu ancak uygulamada etkili olması gerektiğini vurguluyor. Sylvie Andrews, 'Komşularımızın çoğu hala şokta ve ne yapacaklarını bilmiyor. Bu yasa onlara biraz olsun nefes aldırabilir' dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İklim değişikliğiyle birlikte orman yangınları dünya genelinde artış gösteriyor. Avustralya, Akdeniz ülkeleri ve Kuzey Amerika'da benzer afetler sonrası arazi spekülasyonu sıkça görülüyor. Kaliforniya'nın attığı bu adım, diğer bölgeler için de örnek teşkil edebilir. Uzmanlar, afet sonrası yeniden yapılanma süreçlerinde yerel halkın korunmasının, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından kritik olduğunu belirtiyor.
Öte yandan, iklim göçü ve konut krizi, afet bölgelerinde fiyatları daha da artırıyor. Yeni yasa, sadece mülk sahiplerini değil, kiracıları da korumayı amaçlıyor. Ancak yasanın başarısı, yerel yönetimlerin denetim kapasitesine bağlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kaliforniya'daki bu yasa, Türkiye'deki deprem ve yangın sonrası arazi kullanımı tartışmalarıyla paralellik taşıyor. Türkiye, 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından büyük bir yeniden yapılanma sürecine girdi. Benzer şekilde, afet bölgelerinde fırsatçı yatırımcıların ortaya çıkması ve yerel halkın yerinden edilmesi riski bulunuyor. Kaliforniya'nın uygulaması, Türkiye için de ders niteliğinde: afet sonrası düzenlemelerde şeffaflık ve yerel katılım şart. Ayrıca, iklim değişikliğinin tetiklediği göç ve konut sorunları, Türkiye'nin de gündeminde. Bu tür yasalar, iklim adaleti ve sosyal koruma arasındaki dengeyi sağlamada önemli bir adım olarak değerlendirilebilir.
