Ortadoğu'nun Levant bölgesinde yeni bir güç rekabeti şekilleniyor: Washington'ın iki önemli müttefiki Türkiye ve İsrail, artık bölgesel rakip olarak karşı karşıya geliyor. Türkiye'nin son yıllarda askeri, diplomatik ve istihbarat kapasitesini bölgede etkin biçimde kullanması, İsrail'in uzun süredir sahip olduğu serbest hareket alanını daraltıyor. Bu durum, iki ülke arasında derin bir stratejik rekabetin başlangıcını işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Suriye ve Filistin Ekseninde Derinleşen Rekabet
Türkiye ve İsrail, 1990'lardan beri savunma sanayii ve istihbarat alanlarında iş birliği yapmış, hatta 2000'lerde stratejik ortaklık düzeyine ulaşılmıştı. Ancak 2010 Marmara Denizi'ndeki Mavi Marmara baskını ve ardından yaşanan diplomatik kriz, ilişkileri onarılamaz biçimde yaraladı. Son yıllarda Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyinde yürüttüğü askeri operasyonlar, İsrail'in güvenlik endişelerini artırdı. İsrail, Türkiye'nin bölgedeki varlığını kendi güvenliği için tehdit olarak görürken, Türkiye ise Filistin davasına verdiği desteği sürdürüyor ve İsrail'in bölgedeki politikalarını sert biçimde eleştiriyor.
İki ülke arasındaki rekabetin bir diğer boyutu da Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları. Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile iş birliği içinde yürüttüğü doğal gaz arama faaliyetleri, İsrail'in Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi ile kurduğu enerji ittifakıyla çakışıyor. Bu durum, bölgede enerji hatlarının güvenliği ve deniz yetki alanları konusunda yeni anlaşmazlıkları gündeme getirdi. Ayrıca Türkiye'nin, Suriye'de Esad yönetimiyle ilişkilerini normalleştirme arayışı, İsrail'in İran'ın Suriye'deki varlığına karşı yürüttüğü hava operasyonlarıyla çelişiyor.
Türkiye'nin son yıllarda savunma sanayisinde gösterdiği atılım, özellikle insansız hava araçları (İHA) ve elektronik harp sistemleri, İsrail'in bölgesel askeri üstünlüğüne meydan okuyor. Türk yapımı Bayraktar TB2 İHA'lar, Ukrayna'dan Libya'ya, Karabağ'dan Afrika'ya kadar birçok çatışma bölgesinde etkin biçimde kullanılarak Türkiye'nin askeri teknolojisini küresel ölçekte kanıtladı. Bu durum, İsrail'in öteden beri savunduğu "teknolojik üstünlük" tezini zayıflatıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD'nin İki Müttefiki Arasında Denge Arayışı
Washington, Türkiye ve İsrail'i stratejik ortakları olarak görmeye devam ediyor. Ancak iki ülke arasındaki bu rekabet, ABD'nin Ortadoğu politikasını zorlaştırıyor. ABD, hem Türkiye'deki İncirlik Hava Üssü'ne hem de İsrail'e verdiği askeri ve diplomatik desteğe bağımlı bir konumda. Bu durum, ABD'yi iki müttefiki arasında hassas bir denge kurmaya itiyor. Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması ve ABD'nin bu nedenle Türkiye'ye F-35 savaş uçağını vermemesi, iki ülke arasındaki ilişkileri gerginleştirmişken, İsrail'in bu durumu fırsata çevirme çabası da dikkat çekiyor.
Bölgesel düzeyde, Türkiye ve İsrail'in rekabeti, Ortadoğu'daki ittifakları yeniden şekillendiriyor. Türkiye, Katar ve Libya ile yakın ilişkiler kurarken, İsrail ise Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn ile normalleşme anlaşmaları imzaladı. Bu kutuplaşma, bölgede yeni bir jeopolitik hattın oluşmasına yol açıyor. Özellikle Arap Baharı sonrası yaşanan güç boşluğu, hem Türkiye'yi hem İsrail'i daha aktif birer aktör olmaya iterken, iki ülke arasındaki rekabeti de kaçınılmaz hale getirdi.
İran'ın bölgesel nüfuzu, bu rekabette ortak bir tehdit unsuru olarak öne çıkıyor. Her iki ülke de İran'ın nükleer programı ve bölgesel yayılmacılığından endişe duyuyor, ancak bu konudaki yaklaşımları farklılık gösteriyor. İsrail, İran'ı askeri olarak vurmayı göze alırken, Türkiye diplomatik yolları ve bölgesel iş birliğini tercih ediyor. Bu farklılık, iki ülkenin İran konusunda ne kadar ayrıştığını ortaya koyuyor.
Doğu Akdeniz'deki gerilim, iki ülkenin deniz kuvvetleri arasında son yıllarda yaşanan burun buruna gelişmelerle daha da görünür hale geldi. Ayrıca Türkiye'nin Libya'ya yaptığı askeri müdahale, İsrail'in Doğu Akdeniz'deki enerji projelerini tehdit eder nitelikte. Enerji kaynakları üzerinden yaşanan bu rekabet, bölgesel dengeleri sadece askeri değil ekonomik olarak da etkiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikasının iddialı ve bağımsız çizgisinin bir yansıması olarak okunabilir. Türkiye, Doğu Akdeniz'deki haklarını ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin varlığını koruma kararlılığı ile bölgesel bir güç olma iddiasını sürdürüyor. Bu rekabet, Türkiye'nin savunma sanayisinin gelişimi ve diplomatik etkinliği açısından bir fırsat olabilir. Ancak İsrail ile yaşanacak uzun süreli bir gerginlik, ABD ile ilişkileri daha da karmaşık hale getirebilir ve bölgedeki yalnızlaşmayı derinleştirebilir. Türkiye, İsrail'le çatışma yerine diyalog ve rekabet yönetimi yollarını aramalıdır; aksi takdirde bölgesel krizler Türkiye'yi de olumsuz etkileyecektir.
