İngiltere'de yapılan kapsamlı bir bilimsel inceleme, tüp bebek (IVF) tedavisi gören çiftlere sunulan 'ek tedavi' (add-on) yöntemlerinin büyük çoğunluğunun gebelik şansını artırmadığını veya etkilerinin bilimsel olarak kanıtlanmadığını ortaya koydu. University of Aberdeen'den Profesör Siladitya Bhattacharya liderliğindeki araştırma ekibi, 14 farklı ek tedaviyi değerlendirdi ve bunların yalnızca birkaçının sınırlı kanıta sahip olduğunu, çoğunun ise 'etkisiz' ya da 'kanıtlanmamış' kategorisinde yer aldığını bildirdi. Araştırma, tüp bebek kliniklerinde yaygın olarak sunulan ve hasta umutlarını sömüren bu uygulamaların daha sıkı denetlenmesi gerektiğini vurguluyor.
Kanıta Dayalı Olmayan Uygulamaların Yaygınlığı
Human Reproduction Update dergisinde yayımlanan inceleme, tüp bebek tedavisinin standart protokolüne eklenen ve genellikle yüksek maliyetli olan işlemleri mercek altına aldı. Endometrial tarama, embriyo yapıştırıcısı (embryo glue), yardımla çatlatma (assisted hatching), intrauterin kültür ve çeşitli bağışıklık sistemi tedavileri gibi yöntemlerin hiçbirinin canlı doğum oranını anlamlı ölçüde artırdığına dair güvenilir kanıt bulunamadı. Araştırmacılar, bu uygulamaların çoğunun 'plasebo etkisi' yaratarak psikolojik rahatlama sağlayabileceğini ancak biyolojik olarak gebeliğe katkıda bulunmadığını ifade etti. Özellikle embriyo genetik taraması (PGT-A) gibi bazı testlerin yanlış negatif sonuç vererek sağlıklı embriyoların atılmasına yol açabileceği uyarısı yapıldı.
Küresel Boyut ve Hasta Mağduriyetleri
Dünya genelinde her yıl milyonlarca çiftin başvurduğu tüp bebek tedavisinde ek uygulamalar, sektörün önemli bir gelir kaynağını oluşturuyor. İngiltere'de İnsan Döllenme ve Embriyoloji Otoritesi (HFEA), 2019 yılında ek tedaviler için bir trafik ışığı sistemi getirmiş ve çoğunu 'kırmızı' (kanıt yok) olarak işaretlemişti. Buna rağmen kliniklerin bu uygulamaları pazarlamaya devam ettiği belirtiliyor. Araştırma, tüp bebek sektöründeki ticarileşmenin hasta beklentilerini manipüle edebildiğini ve çaresiz çiftlerin maddi kayba uğramasına neden olduğunu gözler önüne seriyor. Uzmanlar, hastaların bilinçlendirilmesi ve kliniklerin şeffaflıkla yükümlü tutulması çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tüp bebek tedavisinde dünya çapında önemli bir merkez konumunda ve her yıl binlerce yerli ve yabancı hasta bu hizmeti alıyor. Ancak Sağlık Bakanlığı'nın denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığı eleştirileri sıkça gündeme geliyor. Bu araştırma, Türkiye'deki tüp bebek kliniklerinde sunulan ek tedavilerin bilimsel dayanaktan yoksun olabileceğini göstererek, hasta hakları ve tüketici koruması açısından ciddi bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'nin, İngiltere'deki HFEA modeline benzer bir denetim sistemi kurması ve hastaların bilinçlendirilmesi, hem kamu sağlığı hem de Türkiye'nin medikal turizm itibarı açısından kritik önemde. Bu alanda atılacak adımlar, Türkiye'nin uluslararası sağlık politikalarındaki güvenilirliğini de artıracaktır.
