Batı Şeria'nın kuzeyindeki Tulkarm Mülteci Kampı, bir yılı aşkın süredir zorla yerinden edilen Filistinli ailelerin geçici dönüşüne sahne oldu. 16 Nisan'da, İsrail ordusunun bölgedeki güvenlik operasyonlarının ardından ilk kez geri dönebilen sakinler, kampın neredeyse tamamen yıkıldığını gördü. Elektrik direkleri yerle bir olmuş, yollar iş makineleri tarafından sökülmüş, binalar askeri harekâtlarda ağır hasar görmüştü. Yaklaşık 14 bin kayıtlı mülteciyi barındıran kamp, şimdi adeta bir hayalet kente dönüşmüş durumda. Bu dönüş, İsrail'in 2023 sonunda bölgede başlattığı ve birkaç ay süren kapsamlı askeri operasyonların ardından gelen ikinci zorunlu göç dalgasının geçici bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
Operasyonların Ardındaki Nedenler ve Yıkımın Boyutu
İsrail ordusu, Tulkarm kampına yönelik operasyonlarını, Nablus ve Cenin'deki benzer harekâtların bir parçası olarak, “terörle mücadele” gerekçesiyle başlatmıştı. İsrail güçleri, Filistinli militan grupların kampta barındığı iddiasıyla bölgeyi hedef aldı. Ancak sivil altyapı üzerindeki yıkım, orantısız güç kullanımına ilişkin uluslararası eleştirilere yol açtı. Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA), kampta en az 500 konutun kullanılamaz hale geldiğini, su ve kanalizasyon şebekesinin büyük ölçüde tahrip olduğunu bildirdi. Geri dönen aileler, enkaz altında kalmış kişisel eşyalarını kurtarmaya çalışırken, geçici barınaklarda yaşam mücadelesi veriyor. Batı Şeria'daki mülteci kampları, 1948 ve 1967 savaşlarında yerlerinden edilen Filistinlileri barındıran hassas bölgeler olarak jeopolitik önem taşıyor.
Tulkarm kampı, 1948 Arap-İsrail Savaşı'nda evlerini terk etmek zorunda kalan Filistinliler için 1950'de kurulmuştu. Bugün, kamp nüfusunun büyük kısmı işsizlikle boğuşuyor ve sık sık İsrail askeri baskınlarıyla karşılaşıyor. 2023 Ekim'inde başlayan operasyonlar, kampın çevresinin tamamen kapatılmasına ve sakinlerin zorla tahliyesine neden oldu. Geri dönüşün kısa süreli olduğu belirtilirken, İsrail ordusunun bölgede yeniden konuşlanması halinde kampın yeniden boşaltılabileceği endişesi yaygın.
Küresel Tepkiler ve Bölgesel Etkiler
Bu gelişme, uluslararası toplumda tepkiyle karşılandı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, “sivil altyapının sistematik şekilde yok edilmesi”nin uluslararası insancıl hukuka aykırı olduğunu belirtti. ABD Dışişleri Bakanlığı ise kapsamlı bir değerlendirme yapacaklarını duyurdu, ancak İsrail'in güvenlik gerekçelerine anlayış gösteren bir dil kullandı. Arap Ligi, kampın yeniden inşası için acil destek çağrısı yaparken, Hamas ve Filistin İslami Cihat gibi gruplar yaşananları “soykırım” olarak nitelendirdi. Bölgesel olarak, bu olay Batı Şeria'da artan gerilimi tırmandırıyor. İsrail yerleşimcilerinin bölgede genişleme çabaları, mülteci kamplarının hedef alınmasıyla birleşince, iki devletli çözüm umutları daha da zayıflıyor. Filistin Yönetimi'nin kamplar üzerindeki kontrolünün zayıflaması, bölgede radikalleşmeyi artırabilir. BM verilerine göre, 2024 yılı başından bu yana Batı Şeria'da 150'den fazla Filistinli öldürüldü ve binlerce kişi yerinden edildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel olarak Filistin davasına güçlü destek veren bir ülke olarak, Tulkarm kampındaki yıkımı yakından takip etmektedir. Ankara, bölgede yaşanan insani krizin derinleşmesinin, İsrail-Filistin çatışmasında Türkiye’nin arabuluculuk rolünü zorlaştırabileceğini değerlendiriyor. Türkiye, Batı Şeria’daki sivil altyapının tahrip edilmesini kınarken, Birleşmiş Milletler nezdinde kampın yeniden inşası için fon sağlanmasına yönelik girişimleri desteklemektedir. Bölgesel olarak, bu gelişme Türkiye’nin Filistin yönetimiyle ilişkilerini güçlendirme ve Arap kamuoyunda prestij kazanma fırsatı sunarken, İsrail ile son dönemdeki normalleşme çabalarını da olumsuz etkileyebilir. Türk dış politikası, bu tür olayların iki devletli çözümü tehdit ettiğine ve Müslüman toplumlardaki hassasiyeti artırdığına dikkat çekmektedir.
