ABD Başkanı Donald Trump'ın mayıs ayında Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile yaptığı görüşmede gündeme getirdiği Hıristiyan pastor Ezra Jin, Çinli yetkililer tarafından serbest bırakıldı. Pekin yönetiminin, Trump'ın diplomatik girişimi sonrası 60'lı yaşlardaki Protestan kilisesi kurucusunu tahliye ettiği bildirildi. Jin'in serbest bırakılması, Çin'de din özgürlüğü konusundaki uluslararası baskıların arttığı bir döneme denk geldi.
Gelişmenin Arka Planı
Ezra Jin, Çin'in güneyindeki bir kentte kurduğu Protestan kilisesi nedeniyle 2018 yılında gözaltına alınmış ve hakkında "yasadışı dini faaliyet" suçlamasıyla soruşturma başlatılmıştı. Jin, Çin'de devlet kontrolü dışında faaliyet gösteren ev kiliselerinin önde gelen isimlerinden biri olarak tanınıyor. Çin yasaları, resmi olarak tanınmayan dini grupların faaliyetlerine izin vermiyor ve bu tür gruplar "yasadışı örgüt" olarak sınıflandırılabiliyor.
Trump'ın Xi ile görüşmesinde Jin'in durumunu doğrudan gündeme getirdiği, Beyaz Saray'dan yapılan açıklamayla doğrulandı. ABD Başkanı, daha önce de Çin'de tutuklu bulunan diğer Hıristiyan liderler için benzer girişimlerde bulunmuştu. Çin Dışişleri Bakanlığı ise konuyla ilgili doğrudan bir yorum yapmaktan kaçınarak, "Çin'de tüm dini gruplar yasalar çerçevesinde faaliyet göstermektedir" açıklamasını yaptı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Jin'in serbest bırakılması, ABD-Çin ilişkilerinde ticaret savaşlarının gölgesinde insan hakları konusunun da önemli bir pazarlık unsuru olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, Trump'ın bu girişiminin, özellikle 2020 başkanlık seçimleri öncesinde Hıristiyan seçmen tabanına mesaj verme amacı taşıdığını belirtiyor. Öte yandan, Çin'in böyle bir talebe olumlu yanıt vermesi, iki ülke arasındaki ticaret müzakerelerinde yumuşama sinyali olarak da yorumlanıyor.
Uluslararası Af Örgütü gibi sivil toplum kuruluşları, Jin'in serbest bırakılmasını memnuniyetle karşılarken, Çin'de hâlâ onlarca Hıristiyan liderin tutuklu olduğuna dikkat çekiyor. Çin'de din özgürlüğü konusu, özellikle Uygur bölgesindeki Müslümanlara yönelik baskılar nedeniyle Batılı ülkelerle Pekin arasında sürekli bir gerilim kaynağı olmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Çin ile geliştirdiği ekonomik ilişkiler ve Kuşak-Yol Projesi kapsamında iş birliği yaparken, insan hakları konusunda Batılı ülkelerle benzer hassasiyetlere sahip. Ancak Ankara, Çin'in iç işlerine karışma görüntüsü vermekten kaçınarak, diplomatik kanallardan itidalli bir tutum izliyor. Bu tür olaylar, Türkiye'nin Çin ile ilişkilerinde din özgürlüğü gibi hassas konuları gündeme getirme potansiyeli taşıyor. Aynı zamanda, ABD'nin bu tür girişimlerinin Çin üzerindeki etkisi, Türkiye'nin de kendi diplomatik hedefleri için benzer yöntemleri değerlendirmesine örnek teşkil edebilir.
