ABD Temsilciler Meclisi'nde Salı günü yapılan oturumda, üst düzey bir Trump yönetimi yetkilisi, ülkenin ihracat kontrollerinden sorumlu olarak, Beyaz Saray'ın gelişmiş yapay zeka çiplerinin satışına ilişkin sicili hakkında sorgulandı. Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) Başkanı Jeffrey Kessler, Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi önünde ifade verirken, özellikle Çin'e yönelik yapay zeka çipi ihracatındaki kısıtlamaların etkinliği ve şeffaflığı mercek altına alındı. Kessler, yönetimin ihracat kontrollerini 'ulusal güvenlik için kritik' olarak savunurken, milletvekilleri özellikle Nvidia ve AMD gibi firmaların çiplerinin dolaylı yollarla Çin'e ulaşıp ulaşmadığını sorguladı.
Gelişmenin arka planı
Jeffrey Kessler, BIS başkanı olarak Ekim 2023'ten bu yana görevde. Kendisi, özellikle yarı iletken ve yapay zeka çipi ihracatında 'kontrol listesi' uygulamalarını yönetiyor. Trump yönetimi, 2022'de Çin'e gelişmiş çip ve ekipman ihracatını kısıtlayan geniş kapsamlı kurallar getirmişti. Ancak eleştirmenler, bu kuralların delinmesinin kolay olduğunu ve Çinli firmaların aracı ülkeler üzerinden çiplere erişmeye devam ettiğini iddia ediyor. Kessler, oturumda, 'Kurallarımızı sürekli güncelliyoruz ve uyum mekanizmalarımız güçlü' dedi, ancak spesifik bir ihracat ihlali örneği vermekten kaçındı. Özellikle Hollanda ve Japonya gibi müttefiklerle uyum sağlanması gerektiğini vurguladı. Milletvekilleri, Çin'in kendi yapay zeka çiplerini geliştirme çabalarının hız kazandığına dikkat çekerek, mevcut kontrollerin yeterli olup olmadığını sorguladı. Demokrat milletvekili Brad Sherman, 'Çin, kısıtlamalara rağmen yapay zekada ilerliyor. Bu kontroller gerçekten işe yarıyor mu?' diye sordu. Kessler, Çin'in ilerlemesinin 'abartıldığını' savunarak, ABD'nin teknolojik liderliğini koruduğunu öne sürdü.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu oturum, ABD-Çin teknoloji rekabetinin kritik bir anında gerçekleşiyor. Yapay zeka çipleri, askeri uygulamalardan otonom araçlara kadar pek çok alanda kullanılıyor. ABD, Çin'in bu alanda hızla ilerlemesini engellemek için ihracat kontrollerini bir koz olarak kullanıyor. Ancak, bu politikaların etkinliği konusunda hem ABD içinde hem de müttefikler arasında soru işaretleri var. Özellikle Güneydoğu Asya ülkeleri, Çin'in çip ithalatı için birer geçiş noktası haline gelmiş durumda. Avrupa Birliği ise kendi çip üretim kapasitesini artırma çabalarını sürdürüyor. Oturumda, Kessler ayrıca yapay zeka alanındaki 'yumuşak güç' yarışına da değindi: 'Çin'in yapay zeka etiği ve standartları konusundaki girişimleri, küresel normları şekillendirme potansiyeli taşıyor.' Bu ifade, teknoloji savaşının sadece donanımla sınırlı olmadığını, aynı zamanda standardizasyon ve düzenleme alanında da kızıştığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin teknoloji savaşı, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Türkiye, özellikle savunma sanayisinde yapay zeka çiplerine olan ihtiyacı nedeniyle bu kısıtlamalardan etkilenebilir. Öte yandan, Çin'in teknolojik alternatifler arayışı, Türkiye'ye yeni işbirliği alanları açabilir. Türkiye'nin, ABD ve Çin arasında denge politikası izlemesi, özellikle yarı iletken tedarik zincirinde bağımsız hareket etme kabiliyetini artırabilir. Ancak, Türkiye'nin mevcut çip ithalatının büyük kısmının ABD ve müttefiklerinden gelmesi, Ankara'nın Washington ile ilişkilerinde bu konuyu hassas kılıyor.
