ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik hava saldırılarının 'çok sert' olduğunu söylerken, iki ülke arasındaki gerilim savaşın eşiğine dayandı. Pazartesi günü erken saatlerde başlayan yeni ABD hava saldırıları, bir Amerikan askerinin daha öldüğünün açıklanmasının ardından geldi. İran ise karşılık olarak Ürdün'e füzeler fırlatarak çatışmayı komşu İsrail'e sıçratma riskini göze aldı. ABD ve İran, adım adım topyekün bir savaşa yaklaşıyor.
Saldırıların arka planı ve tırmanan gerilim
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), son saldırılarda bir Amerikan askerinin daha hayatını kaybettiğini duyurdu. Bu, son bir haftada ölen beşinci ABD askeri oldu. Trump yönetimi, İran'ın bölgedeki vekil güçlerine karşı 'oranlı karşılık' verme politikasını terk ederek doğrudan hedef almayı tercih ediyor. Başkan Trump, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, 'İran'ı çok sert vurduk. Durmaya niyetleri yoksa, durdurulana kadar vuracağız' ifadelerini kullandı.
İran ise misilleme olarak Ürdün sınırına yakın bir bölgeye balistik füzeler fırlattı. Ürdün ordusu, füzelerin çoğunun imha edildiğini ancak bazılarının yerleşim yerlerine düştüğünü açıkladı. Ölen ya da yaralanan olup olmadığı henüz bilinmiyor. İran Devrim Muhafızları, saldırının ABD'nin İran topraklarına yönelik 'provokasyonlarına' bir yanıt olduğunu duyurdu. İran'ın kullandığı füzelerin menzilinin İsrail'i de tehdit eder nitelikte olması, bölgesel bir savaş korkusunu artırdı.
Bölgesel ve küresel boyut: Savaşın jeopolitiği
ABD ile İran arasındaki çatışma, Ortadoğu'nun enerji yollarını ve istikrarını tehdit ediyor. Hürmüz Boğazı'nın olası kapatılması, küresel petrol fiyatlarında ani bir sıçramaya yol açabilir. Uzmanlar, iki ülke arasında doğrudan bir askeri çatışmanın milyonlarca insanı yerinden edebileceği ve bölgesel bir insani krize neden olabileceği uyarısında bulunuyor. İran'ın Ürdün'e füze atması, çatışmanın İsrail'e sıçrama riskini artırıyor. İsrail, kuzey sınırında Hizbullah'la da gerilim yaşarken, İran'ın güney cephesini açması Tel Aviv için 'kabus senaryosu' olarak değerlendiriliyor.
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, ABD'nin yanında yer alırken, Rusya ve Çin'in İran'a diplomatik destek vermesi bekleniyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı aldı ancak Rusya'nın vetosu nedeniyle yaptırım kararı çıkması zor görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran çatışması, Türkiye'nin güney ve doğu sınırlarında istikrarsızlık riskini artırıyor. Türkiye, İran'la enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken, ABD'nin yaptırım baskısı altında kalabilir. Ayrıca Irak'ta artan gerilim, Türkiye'nin terörle mücadele operasyonlarını ve Kuzey Irak'taki varlığını etkileyebilir. Türkiye, bölgesel bir savaşın ekonomik maliyetinden kaçınmak için hem ABD hem İran'la diyalog kanallarını açık tutmaya çalışacaktır. Ancak Trump'ın 'sert vuruş' söylemi, Ankara'da yeni bir mülteci akını ve sınır güvenliği endişesini beraberinde getiriyor.
