ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nda iki tankere yönelik İran saldırısında üç Amerikan askerinin hayatını kaybetmesinin ardından Tahran yönetimine ağır tehditler yöneltti. Trump, yaptığı açıklamada, 'İran, bu saldırının bedelini katbekat ödeyecek. ABD askerlerinin kanı asla yerde kalmaz. Misillememiz orantısız değil, caydırıcı olacak' ifadelerini kullandı. Saldırı sonrası petrol fiyatları varil başına 90 doların üzerine çıkarak küresel piyasalarda şok dalgası yarattı. Bu gelişme, bölgede tansiyonun yeniden tehlikeli bir zirveye tırmanmasına neden oldu.
Saldırının perde arkası: Hürmüz Boğazı'nda tanker hedefi
İran Devrim Muhafızları'na bağlı deniz kuvvetlerinin, dün sabah saatlerinde Hürmüz Boğazı'nda seyreden iki ticari tankere düzenlediği saldırı, bölgedeki hassas dengeleri bir kez daha altüst etti. Saldırıda, tankerlerden birine isabet eden füze sonucu üç ABD askeri yaşamını yitirirken, 12 kişi de yaralandı. Olayın ardından ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) bölgeye ek savaş gemisi ve uçak gönderdiğini duyurdu. İran tarafı ise saldırının, 'bölgedeki ABD varlığına karşı meşru müdafaa' kapsamında gerçekleştirildiğini öne sürdü. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak küresel enerji güvenliğinin kilit noktalarından biri.
Trump yönetimi, saldırı sonrası Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırırken, uluslararası toplumdan tansiyonun düşürülmesi çağrıları yükseldi. Rusya ve Çin, 'orantısız güç kullanımı' uyarısı yaparken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ise ABD'nin yanında yer aldıklarını açıkladı. İsrail ise, 'İran'ın nükleer programına karşı mücadelede kararlılık' mesajı verdi. Bu kriz, 2019'daki Hürmüz Boğazı gerilimini ve 2020'de General Kasım Süleymani'nin öldürülmesini anımsatırken, taraflar arasındaki güvensizliğin derinleştiğini gösteriyor.
Petrol piyasalarında alarm: 90 dolar eşiği aşıldı
Saldırının hemen ardından Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6 artışla 92,5 dolara fırlayarak 2026'dan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Analistler, çatışmanın tırmanması halinde fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Küresel enerji piyasaları, özellikle Asya ve Avrupa'nın bu boğazdan geçen petrol akışına bağımlılığı nedeniyle büyük bir tedirginlik yaşıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), üye ülkelerin acil durum petrol stoklarını kullanmaya hazır olduğunu bildirdi. Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırımlar ve askeri misilleme seçenekleri üzerinde çalıştığı belirtiliyor. Pentagon kaynakları, 'sınırlı ama etkili' bir hava operasyonunun masada olduğunu ancak kararın Başkan Trump'a ait olduğunu ifade ediyor. İran ise, 'herhangi bir saldırıya karşı misliyle karşılık vereceğini' duyurarak, bölgedeki ABD üslerini hedef göstermekten çekinmiyor.
Kriz, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerinde de aksamalara yol açarken, navlun sigorta primleri üç katına çıktı. Dünya Bankası, gelişmekte olan ülkelerin enerji maliyetlerindeki artıştan en çok etkileneceği uyarısında bulundu. Şu ana kadar ateşkes çağrılarına rağmen somut bir adım atılmadı. Bölgede konuşlu ABD savaş uçaklarının keşif uçuşlarını yoğunlaştırdığı bildiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki bu gerilimden doğrudan etkileniyor. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını büyütecek ve enflasyon üzerinde baskı yaratacaktır. Öte yandan, Türkiye'nin bölgedeki askeri varlığı (Katar, Irak, Suriye) ve İran ile olan komşuluk ilişkileri, Ankara'yı diplomatik açıdan hassas bir konuma yerleştiriyor. Türkiye, ABD ve İran arasındaki bu krizde arabuluculuk yapma potansiyeline sahip olsa da, iki taraf da şu an için uzlaşmaya yanaşmıyor. Ayrıca, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi (TANAP, TürkAkım) bu tür bölgesel istikrarsızlıklardan olumsuz etkilenebilir. Ankara'nın, hem enerji güvenliğini sağlamak hem de bölgesel bir aktör olarak inisiyatif almak için kriz diplomasisini harekete geçirmesi bekleniyor.
