ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerde çok yavaş ilerlediğini söyleyerek Tahran yönetiminin bedel ödeyeceğini ifade etti. Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, "İran müzakere masasında çok yavaş davranıyor. Eğer bu şekilde devam ederlerse, bedelini ödeyecekler" dedi. Bu sözler, Tahran yönetiminin nükleer faaliyetlerini hızlandırması ve uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltmesiyle artan gerilimin ortasında geldi.
Gelişmenin arka planı
İran ile Batılı güçler arasında nükleer anlaşma müzakereleri son aylarda yeniden başlamıştı. Trump'ın 2018'de tek taraflı olarak çekildiği ve yeniden yaptırım uygulamaya başladığı 2015 tarihli Ortak Kapsamlı Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması için yürütülen görüşmeler, bir dizi kesintinin ardından Ocak 2025'te Umman'da yeniden başlatılmıştı. Ancak taraflar arasında özellikle uranyum zenginleştirme seviyesi, yaptırımların kaldırılması ve balistik füze programı gibi konularda ciddi anlaşmazlıklar bulunuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, daha önce yaptığı açıklamada müzakerelerin yoğun ama zorlu geçtiğini belirtmişti. ABD'nin taleplerinin gerçekçi olmadığını savunan Arakçi, Tahran'ın meşru savunma haklarından vazgeçmeyeceğini vurgulamıştı. Trump'ın son çıkışı ise müzakerelerde somut ilerleme sağlanamadığını ve Washington yönetiminin sabrının tükenmekte olduğunu gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın nükleer programı, yalnızca bölgesel bir güvenlik meselesi değil, aynı zamanda küresel enerji piyasaları ve uluslararası ticaret üzerinde de doğrudan etkili. Trump'ın tehditkâr söylemi, İran'ın daha agresif bir tutum benimsemesine ve uranyum zenginleştirme seviyesini daha da yükseltmesine neden olabilir. Bu durum, İsrail'in olası bir askeri müdahale senaryosunu güçlendirirken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerini de tedirgin ediyor.
Uzmanlar, ABD'nin yaptırımları sıkılaştırması veya İran'ın petrol ihracatını hedef alması halinde petrol fiyatlarının yükselebileceği ve küresel enflasyonist baskıların artabileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca Çin ve Rusya'nın İran ile askeri ve ekonomik iş birliğini derinleştirmesi, Batı'nın yaptırım politikalarının etkinliğini sınırlıyor. Trump'ın son açıklamaları, ABD'nin müzakerelere daha sert bir çizgiyle devam edeceğinin ve Tahran'a karşı yeni yaptırım paketlerinin gündemde olduğunun sinyali olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliğinin tırmanması, Türkiye açısından önemli sonuçlar doğurabilir. İran'la 560 kilometrelik kara sınırı bulunan Türkiye, olası bir askeri çatışma veya insani kriz durumunda doğrudan etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Ayrıca İran'dan doğal gaz ithal eden Türkiye, yaptırımların derinleşmesi halinde enerji arz güvenliği riskiyle karşı karşıya kalabilir. Diplomatik açıdan ise Ankara, hem Washington hem de Tahran'la dengeli ilişkilerini sürdürmeye çalışırken, Irak ve Suriye'deki istikrarsızlıkla mücadelede İran'la iş birliği yapmak durumunda. Bu nedenle Ankara, krizi yatıştırmak için arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışabilir.
