Clinton Enstitüsü Amerikan Çalışmaları ve Uluslararası Politika Profesörü Scott Lucas'a göre, Donald Trump'ın İran'ın 14 maddelik müzakere teklifini kabul etmesi, Tahran'a siyasi inisiyatifi verdi. Bu durum, İran'ın ABD ile doğrudan müzakerelere başlama yönündeki ısrarının bir sonucu olarak ortaya çıktı. Lucas, İran'ın bu hamlesinin aslında Trump'ı bir ikileme soktuğunu, zira İran'ın taleplerinin bir kısmının kabul edilmesi halinde Tahran'ın elini güçlendireceğini, reddedilmesi halinde ise savaş riskini artıracağını vurguluyor.
Gelişmenin arka planı
İran'ın ABD'ye sunduğu 14 maddelik teklif, nükleer program, bölgesel güvenlik ve ekonomik yaptırımlar gibi kritik konuları kapsıyor. Teklifin temelinde, İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırması karşılığında ABD'nin tüm yaptırımları kaldırması ve bölgesel güvenlik konularında işbirliği yapılması yer alıyor. Trump yönetiminin bu teklifi kabul etmesi, özellikle Suudi Arabistan ve İsrail başta olmak üzere bölgesel müttefikler arasında tedirginlik yarattı. İsrailli yetkililer, İran'ın bu hamlesini bir taktik olarak değerlendirirken, Suudi Arabistan ise İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe ediyor. Profesör Lucas, bu gelişmenin aynı zamanda İran'ın uluslararası meşruiyetini artırdığını ve ABD'nin bölgedeki elini zayıflattığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD ile İran arasındaki ilişkilerde yeni bir sayfa açarken, aynı zamanda İsrail ile İran arasındaki gerilimi de körüklüyor. İran'ın nükleer programına ilişkin tüm taraflarla yürütülen müzakerelerde İran'ın daha avantajlı bir konuma geldiği görülüyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını hafifletmesi, küresel enerji piyasalarını da etkileyecek. Brent petrol fiyatları, bu haberin ardından %2 oranında düştü. Uzmanlar, İran'ın ham petrol ihracatını artırması halinde OPEC içindeki dengelerin de değişebileceğini öngörüyor. Diğer yandan, bu diplomatik girişim, Rusya ve Çin'in bölgedeki nüfuz mücadelesinde İran'ı daha bağımsız bir aktör haline getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ABD arasındaki bu yeni diplomatik süreci yakından takip ediyor. Ankara, Tahran'la ekonomik ve enerji işbirliğini derinleştirmek isterken, bir yandan da ABD ile yaşadığı gerginlikleri yönetmeye çalışıyor. İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesi, Türkiye'nin enerji ithalatında maliyetleri düşürebilir. Ayrıca, Türkiye'nin terörle mücadele ve Suriye'deki angajmanı açısından İran'la koordinasyon kritik önem taşıyor. Bu nedenle, Ankara'nın hem Washington hem de Tahran'la denge politikasını sürdürmesi bekleniyor.
