ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere yüzde 20 oranında geçiş ücreti uygulama planı, petrol piyasalarında büyük yankı uyandırdı. Enerji analistlerine göre bu hamle, Basra Körfezi'nden Avrupa'ya ham petrol taşıma maliyetini iki katından fazla artırabilir. Trump yönetimi, İran'ı ekonomik olarak köşeye sıkıştırmak ve bölgedeki ABD askeri varlığının finansmanına katkı sağlamak amacıyla bu planı gündeme getirdi. Ancak uzmanlar, bu girişimin uluslararası hukuka aykırı olduğu gibi lojistik ve ekonomik açıdan da uygulanamaz olduğunu belirtiyor.
Planın Arka Planı ve Detayları
Trump'ın önerisi, ABD Donanması'nın kontrolündeki Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm ticari gemilere yüzde 20'lik bir geçiş ücreti alınmasını öngörüyor. Bu ücretin, gemilerin taşıdığı yükün değeri üzerinden hesaplanması planlanıyor. Beyaz Saray yetkilileri, bu gelirin ABD'nin bölgedeki askeri operasyonlarını finanse etmek ve İran'a karşı maksimum baskı politikasını güçlendirmek için kullanılacağını savunuyor. Ancak bu plan, uluslararası deniz hukuku çerçevesinde ciddi tartışmalara yol açtı. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) göre, uluslararası boğazlardan geçiş serbestisi temel bir haktır ve bu tür tek taraflı ücretlendirmeler uluslararası toplumda kabul görmemektedir.
Uzmanlara göre Trump'ın planı, sadece hukuki değil aynı zamanda pratik açıdan da sorunlu. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 30'u Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Bu stratejik su yolunun kontrolünü elinde bulunduran İran, daha önce de benzer tehditlerde bulunmuş ancak uluslararası baskı karşısında geri adım atmıştı. Şimdi ABD'nin bu tür bir ücret uygulaması, bölgede askeri gerilimi tırmandırabilir.
Küresel Etkiler ve Piyasa Tepkileri
Planın hayata geçmesi halinde petrol fiyatları başta olmak üzere küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalar bekleniyor. Analistler, Basra Körfezi'nden Avrupa'ya bir varil petrol taşımanın maliyetinin yaklaşık 1-2 dolar arasında olduğunu belirtirken, yüzde 20 verginin bu maliyeti 3-4 dolara kadar çıkarabileceğini hesaplıyor. Bu artış, rafineriler ve son tüketici üzerinde doğrudan baskı oluşturacak. Özellikle Avrupa ülkeleri, enerji arz güvenliği konusunda endişelerini dile getirirken, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ülkeleri de alternatif rotalar arayışına girebilir.
Uzmanlar, bu tür bir uygulamanın küresel ticaret savaşlarını daha da derinleştireceğini ve ABD'nin müttefikleriyle ilişkilerinde yeni gerilimler yaratacağını belirtiyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, plana soğuk bakarken, Çin ve Rusya ise bu hamleyi uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının önemli bir kısmını Basra Körfezi ülkelerinden ve İran'dan sağlıyor. Hürmüz Boğazı'nda uygulanacak yüzde 20'lik geçiş ücreti, Türkiye'nin petrol ve doğalgaz alım maliyetlerini doğrudan artırabilir. Bu durum, cari açık ve enflasyon üzerinde baskı yaratırken, enerji arz güvenliği açısından da risk oluşturuyor. Türkiye'nin alternatif enerji koridorları geliştirme çabaları (TANAP, TürkAkım gibi) bu planın olumsuz etkilerini kısmen hafifletebilir ancak kısa vadede Ankara'nın bu konuda diplomatik girişimlerde bulunması ve uluslararası hukuka dayanarak itiraz etmesi beklenebilir.
