İran'a yönelik ABD yaptırımlarını aşmak için bir Türk bankasıyla komplo kurduğunu itiraf eden altın tüccarı Reza Zarrab, New York mahkemesinde 11 Nisan 2024'te zamanı dolduğu gerekçesiyle serbest bırakıldı. Zarrab'ın avukatları, müvekkillerinin 2019'dan bu yana cezaevinde geçirdiği sürenin, iddianame kapsamındaki tüm suçlamalar için yeterli olduğunu savundu ve yargıç Richard Berman da bu talebi kabul etti. Böylece, ABD-Türkiye ilişkilerinde ciddi bir krize yol açan dava, beklenmedik bir şekilde sona erdi.
Gelişmenin arka planı: Zarrab davası ve yaptırım delme operasyonu
İran asıllı Türk iş insanı Reza Zarrab, 2016 yılında ABD'de tutuklanmıştı. İddianameye göre Zarrab, Türkiye Halk Bankası (Halkbank) yetkilileriyle birlikte, İran'a ait petrol ve doğalgaz gelirlerinin ABD yaptırımlarını aşarak dünya piyasalarına akmasını sağlayan bir sistem kurmuştu. Bu sistemde, İran'dan alınan enerji karşılığında ödenen para, altın ticareti üzerinden Dubai ve diğer ülkeler aracılığıyla İran'a ulaştırılıyordu. Zarrab, 2017'de yedi suçlamayı kabul etmiş ve ardından tanık olarak ifade vermişti. Dava, 2018'de Halkbank yöneticisi Hakan Atilla'nın mahkumiyetiyle sonuçlanmış, ancak Zarrab'ın cezası ertelenmişti. Zarrab'ın serbest kalması, birçok analist için sürpriz oldu; zira ABD makamları, İran yaptırımlarının ihlali gibi ciddi bir suçta daha ağır bir ceza bekliyordu.
Bölgesel ve küresel boyut: ABD-Türkiye ilişkilerinde yeni bir sayfa mı?
Zarrab davası, Obama ve Trump dönemlerinde ABD-Türkiye ilişkilerinin en gergin başlıklarından biriydi. Türkiye, davayı kendisine yönelik bir darbe girişimi olarak görmüş ve Halkbank'ın suçlamaları reddetmişti. Zarrab'ın serbest kalması, Ankara'da rahatlama yaratırken, Washington'da bazı çevrelerde memnuniyetsizlik doğurdu. Analistler, bu gelişmenin ABD'nin İran yaptırımlarına karşı caydırıcılığını zayıflattığını öne sürüyor. Öte yandan, davanın kapanması, ABD-Türkiye ilişkilerinde bir normalleşme sinyali olarak da yorumlanabilir. Özellikle, 2023'te Türkiye'nin NATO'ya İsveç'in üyeliğini onaylaması sonrası iki ülke arasında diyaloğun arttığı bir dönemde bu davanın bitmesi, savunma ve ticaret alanındaki işbirliğini hızlandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zarrab davasının sonuçlanması, Türk dış politikası açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Dava, yıllardır ABD-Türkiye ilişkilerinin üzerinde bir kara bulut gibi duruyor ve özellikle Halkbank aleyhine açılan dava, Türk bankacılık sistemine uluslararası yaptırım riskini beraberinde getiriyordu. Ancak Zarrab'ın serbest kalması, bu yükü hafifletmiş olsa da, Halkbank davası hâlâ devam ediyor. ABD'deki bir jüri, Ekim 2023'te Halkbank'ı altı suçlamadan suçlu bulmuştu; bankanın cezası henüz açıklanmadı. Bu nedenle, Türkiye'nin bu konuda tam bir rahatlama sağlaması için önünde hâlâ engeller var. Bununla birlikte, Zarrab'ın tanıklığının devam eden diğer soruşturmalarda kullanılması ihtimali de mevcut; ancak şimdilik Türkiye, bu eski kriz başlığını kapatmış olmanın siyasi avantajını kullanabilir.
