Donald Trump’ın başkanlık dönemi, dış politikada kaotik karar alma süreçleri ve abartılı söylemlerle hatırlanıyor. Ancak, yarım yamalak fikirlerinin bazıları kalıcı sonuçlar doğurarak, haleflerinin kapatmak istemeyeceği çatışma yolları açtı. Batı Afrika, bu durumun kritik bir örneğini sunuyor. Trump’ın Nijer’deki askeri operasyonları ve Afrika Komutanlığı’na (AFRICOM) verdiği yetkiler, bölgedeki ABD varlığını yeniden şekillendirdi ve kıtada yeni bir güvenlik mimarisi yarattı.
Gelişmenin Arka Planı
Trump yönetimi, 2017 yılında göreve başlamasıyla birlikte Afrika’ya yönelik askeri politikalarını hızla gözden geçirdi. Özellikle Sahra Altı Afrika’da artan terör tehdidi, ABD’nin bölgeye yönelik ilgisini artırdı. Trump’ın 2017 sonlarında Nijer’de düzenlenen ve dört ABD askerinin ölümüyle sonuçlanan pusuya verdiği tepki, AFRICOM’un yetkilerini genişletme kararını hızlandırdı. 2018’den itibaren AFRICOM, Nijer, Çad, Kamerun ve Libya dahil olmak üzere birçok ülkede daha fazla insansız hava aracı (İHA) operasyonu ve özel harekât birimi konuşlandırdı.
Trump’ın “hızlı vuruş” (quick hit) stratejisi, geniş kapsamlı bir askeri planlama yerine, anlık tehditlere yanıt vermeyi öngörüyordu. Bu yaklaşım, sahadaki komutanlara daha fazla takdir yetkisi tanıdı ve özellikle İslamcı militan gruplara karşı hava saldırılarını artırdı. Ancak bu stratejinin uzun vadeli sonuçları, askeri yetkililer arasında tartışma yarattı. Bazı uzmanlar, bu operasyonların sivil kayıplara yol açtığını ve yerel halkın tepkisini çektiğini belirtiyor.
Trump döneminde AFRICOM’un bütçesi önemli ölçüde artırıldı. 2020 yılında Afrika’daki askeri operasyonlar için ayrılan kaynak, önceki yıllara göre yüzde 25 arttı. Bu artış, kıtadaki askeri üslerin iyileştirilmesi ve yeni istihbarat toplama tesislerinin kurulması için kullanıldı. Özellikle Nijer’deki 201 askeri üssü, bölgedeki İHA operasyonlarının merkezi haline geldi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump’ın Afrika politikasındaki bu hızlı vuruş stratejisi, bölgesel güç dengelerini de etkiledi. Fransa, Sahel bölgesinde uzun süredir askeri varlık gösteren bir ülke olarak, ABD’nin artan etkinliğinden rahatsızlık duydu. Fransa, özellikle Mali ve Burkina Faso’da yürüttüğü operasyonlarda ABD ile işbirliğini artırsa da, bazı Fransız yetkililer, ABD’nin kıtadaki askeri varlığının kalıcı hale gelmesinin Avrupa’nın çıkarlarını tehdit edebileceği uyarısında bulundu.
Öte yandan, Rusya ve Çin’in Afrika’daki nüfuz mücadelesi, ABD’nin askeri varlığını bu ülkelerle rekabet bağlamında da şekillendirdi. Rusya’nın özel askeri şirketi Wagner’in Orta Afrika Cumhuriyeti ve Mali’deki faaliyetleri, ABD’nin bölgeye yönelik ilgisini artırdı. Trump yönetimi, Wagner’in etkisini sınırlamak için AFRICOM’un operasyonlarını genişletme kararı aldı. Bu durum, Soğuk Savaş sonrası dönemde Afrika’da yeniden bir güç mücadelesine işaret ediyor.
Trump’ın halefi Joe Biden, seçim kampanyasında Trump’ın dış politikasını eleştirse de, Afrika’daki askeri operasyonları büyük ölçüde sürdürdü. Biden yönetimi, özellikle Nijer ve Somali’deki askeri varlığını artırdı. Ancak bazı analistler, Biden’ın bu politikayı Trump’tan miras alarak devam ettirmesinin, ABD’nin uzun vadeli stratejik hedefleriyle çelişebileceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin Afrika’daki askeri varlığını güçlendirmesi, Türkiye’nin kıtadaki artan nüfuz mücadelesini doğrudan etkileyebilir. Türkiye, son yıllarda Afrika’da diplomatik, ekonomik ve askeri varlığını önemli ölçüde genişletmiş durumda. Özellikle Somali, Libya ve Sahel bölgesinde Türkiye’nin askeri üsleri ve eğitim misyonları bulunuyor. ABD’nin AFRICOM üzerinden kıtadaki etkinliğini artırması, Türkiye’nin bölgedeki manevra alanını daraltabilir. Ancak Türkiye, ABD ile NATO müttefiki olarak işbirliği yapma potansiyeline de sahip. Öte yandan, Türkiye’nin Afrika’daki yumuşak güç unsurları (TİKA, Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü) sayesinde yerel halkın sempatisini kazanması, ABD’nin askeri odaklı yaklaşımına karşı bir denge unsuru olabilir. Bu gelişme, Türkiye’nin Afrika politikasında askeri ve diplomatik araçları birlikte kullanma stratejisini daha da önemli hale getiriyor.
