Eritre, Etiyopya'nın Asmara'daki büyükelçiliğini kapatma emri vermesi ve 10 Eritreli diplomatı 'istenmeyen kişi' ilan etmesinin ardından tüm diplomatik ilişkilerini kesti. Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da gece boyunca duyulan patlamalar, kuzeyde yeniden çatışma çıkabileceği korkusunu artırdı. Reuters'ın 1 Ekim tarihli haberine göre, Eritre Dışişleri Bakanlığı yaptığı yazılı açıklamada, Etiyopya'nın bu adımını 'düşmanca bir eylem' olarak nitelendirdi ve tüm diplomatik bağları sonlandırdığını duyurdu.
Gelişmenin Arka Planı
Etiyopya hükümeti, Eritre'nin başkenti Asmara'daki büyükelçiliğini kapatma kararını 30 Eylül'ü 1 Ekim'e bağlayan gece açıkladı. Karara gerekçe olarak 'Eritre'nin Etiyopya'nın iç işlerine müdahalesi' gösterildi. Etiyopya Dışişleri Bakanlığı, Eritreli diplomatlardan 10'unu 'istenmeyen kişi' ilan ederek ülkeyi terk etmelerini istedi. Eritre ise bu suçlamaları reddederek, Etiyopya'nın kendi iç sorunlarını Eritre'ye yıkmaya çalıştığını savundu.
İki ülke arasındaki gerilim, 1998-2000 yılları arasında yaşanan ve yaklaşık 80 bin kişinin ölümüne yol açan sınır savaşına kadar uzanıyor. 2018'de Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed'in Eritre'yi ziyaret etmesi ve barış anlaşması imzalanmasıyla ilişkiler normalleşme sürecine girmişti. Abiy, bu adımıyla 2019 Nobel Barış Ödülü'nü kazanmıştı. Ancak son aylarda, özellikle Etiyopya'nın Tigray bölgesindeki çatışmalarda Eritre'nin rolü konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle ilişkiler yeniden bozuldu.
Etiyopya'nın Asmara büyükelçiliğini kapatma kararı, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile federal hükümet arasındaki savaşın yeniden alevlenmesi bağlamında geldi. Eritre, Tigray güçlerine karşı Etiyopya ordusuna destek verdiği iddialarını reddetmiş, ancak uluslararası gözlemciler Eritre askerlerinin Tigray'da aktif olduğunu belirtmişti. Son haftalarda Tigray güçlerinin Eritre sınırına yakın bölgelerde ilerlediği haberleri üzerine Etiyopya, Eritre'yi 'arkadan vurmakla' suçladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Eritre'nin diplomatik ilişkileri kesme kararı, Afrika Boynuzu'nda istikrarsızlığı daha da derinleştirebilir. Bölge, Kızıldeniz'e açılan stratejik konumu nedeniyle küresel güçlerin ilgi odağında. ABD, Çin, Türkiye ve Körfez ülkeleri bölgede nüfuz mücadelesi yürütüyor. Etiyopya, Afrika'nın en kalabalık ikinci ülkesi ve ekonomik olarak önemli bir aktör. Eritre ise Kızıldeniz kıyısındaki uzun sahil şeridiyle deniz ticaret yolları açısından kritik.
Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği ve Avrupa Birliği'nden henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak diplomatik kaynaklar, taraflar arasında arabuluculuk girişimlerinin başladığını ancak sonuç alınamadığını belirtiyor. Bölgede yeni bir savaş olasılığı, komşu ülkeler Sudan, Cibuti ve Somali'yi de endişelendiriyor. Bu ülkeler, mülteci akınları ve ekonomik istikrarsızlık riskiyle karşı karşıya kalabilir.
Etiyopya'da gece duyulan patlamaların nedeni henüz netleşmedi. Hükümet yetkilileri patlamaların 'küçük çaplı' olduğunu ve paniğe gerek olmadığını söyledi. Ancak başkentte güvenlik güçlerinin sayısı artırıldı ve bazı bölgelerde sokağa çıkma kısıtlaması getirildi. Muhalif gruplar, patlamaların Tigray güçlerinin son saldırılarıyla ilgili olabileceğini öne sürdü.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika Boynuzu'nda son yıllarda artan bir diplomasi ve ticaret ağına sahip. Etiyopya ile ilişkiler özellikle 2000'lerden itibaren gelişti; Türk müteahhitlik firmaları ülkede büyük altyapı projeleri üstlendi ve iki ülke arasında ticaret hacmi arttı. Eritre ile ilişkiler ise sınırlı olmakla birlikte, Kızıldeniz'deki stratejik dengeler açısından önem taşıyor. Bu son gelişme, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik çıkarlarını ve istikrar arayışını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Eritre ve Etiyopya arasındaki çatışma, Türkiye'nin Sudan ve Somali gibi ülkelerle yürüttüğü askeri iş birliği ve liman anlaşmalarını da dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye'nin bölgede arabuluculuk rolü üstlenmesi, hem nüfuzunu artırabilir hem de istikrarın sağlanmasına katkı sunabilir. Ancak taraflar arasındaki derin güvensizlik, diplomatik çözümü zorlaştırıyor.
