ABD hükümeti, eski Başkan Donald Trump döneminde uygulanan ve Yüksek Mahkeme tarafından yasa dışı ilan edilen gümrük vergileri kapsamında şirketlere 81 milyar dolar iade etti. Bu iadeler, mahkemenin kararının ardından federal hükümetin ithalatçılara geri ödeme yapma yükümlülüğü doğrultusunda gerçekleşti. Trump'ın 2018 yılında başlattığı ve başta Çin olmak üzere birçok ülkeyi hedef alan korumacı ticaret politikaları kapsamında toplanan vergilerin hukuki dayanağı, yargı tarafından geçersiz bulunmuştu.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, 2018 yılında ulusal güvenlik gerekçesiyle çelik ve alüminyum ithalatına yüzde 25 ve yüzde 10 oranında ek gümrük vergisi getirmişti. Bu karar, Dünya Ticaret Örgütü ve birçok ülkenin itirazlarına rağmen uygulanmış, ancak Yüksek Mahkeme'nin 2022 yılında aldığı kararla bu vergilerin kanunsuz olduğu hükme bağlanmıştı. Mahkemenin gerekçesinde, Başkan'ın ulusal güvenlik gerekçesiyle vergi koyma yetkisinin sınırsız olmadığı ve Kongre onayı gerektiği vurgulanmıştı.
Karar sonrası ABD Hazinesi, 2018'den bu yana toplanan 81 milyar doları, başvuran ithalatçı firmalara geri ödemek zorunda kaldı. Bu iadeler, özellikle Çin, Avrupa Birliği ve Kanada'dan yapılan ithalatlarda etkili oldu. Ancak iade sürecinin karmaşıklığı ve birçok firmanın başvuru yapmamış olması nedeniyle toplam geri ödemenin 100 milyar doları bulabileceği tahmin ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD'nin ticaret politikalarının hukuki denetimini gözler önüne seriyor. Trump döneminin korumacı politikaları, ABD'deki iş dünyası ve tüketiciler üzerinde maliyet artışına yol açarken, Çin başta olmak üzere birçok ülkeyle ticaret savaşlarına neden olmuştu. Yüksek Mahkeme kararı, başkanlık yetkilerinin genişletilmesi yönündeki endişeleri azaltırken, uluslararası ticaretin kurallara dayalı sistemine duyulan güveni pekiştirdi.
ABD'nin bu iadeleri, aynı zamanda diğer ülkeler için de emsal teşkil ediyor. Özellikle AB, Trump döneminde uygulanan vergilere karşı benzer yasal yollara başvurma konusunda cesaretlenmiş durumda. Küresel ticaret sisteminde istikrarın korunması açısından bu tür yargı kararlarının belirleyici olduğu ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin ABD ile ticari ilişkilerinde doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel ticarette kuralların hukuki denetim altında olduğunu göstermesi bakımından önem taşıyor. Türkiye, Trump döneminde çelik ve alüminyuma yönelik ek vergilerden olumsuz etkilenmiş, ancak Biden yönetimiyle süreç yumuşamıştı. Yüksek Mahkeme kararı, benzer korumacı uygulamalara karşı hukuki zemin oluşturması nedeniyle Türk ihracatçılarını da ilgilendiriyor. Ayrıca, ABD'nin ticaret politikalarındaki bu tür dalgalanmalar, Türkiye'nin ticaret ortaklarını çeşitlendirme stratejisini destekliyor.
