Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri To Lam, Mayıs-Haziran 2024 tarihlerinde Laos, Kamboçya ve Endonezya'yı kapsayan bir dizi resmi ziyaret gerçekleştirdi. Bu ziyaretler, Hanoi'nin ‘bambu diplomasisi’ olarak adlandırılan esnek ve çok yönlü dış politika doktrininin bir parçası olarak, ASEAN komşularıyla daha yakın angajman arayışını yansıtıyor. İlk olarak 11-13 Mayıs'ta Laos'a giden To Lam, ardından 13-14 Mayıs'ta Kamboçya'yı ziyaret etti. Endonezya ziyareti ise 14-15 Mayıs'ta gerçekleşti. Bu üç ziyaret, Vietnam'ın Güneydoğu Asya'daki stratejik konumunu güçlendirme ve bölgesel entegrasyonu derinleştirme çabalarının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı: Bambu Diplomasisi ve Bölgesel Dinamikler
Vietnam'ın ‘bambu diplomasisi’ kavramı, eski Genel Sekreter Nguyen Phu Trong tarafından ortaya atılmış olup, ülkenin tüm büyük güçlerle dengeli ve pragmatik ilişkiler kurmasını hedefliyor. Bambu ağacının sağlam kökleri, esnek gövdesi ve dayanıklı yapısı gibi, Vietnam da ulusal çıkarlarını korumak için hem ABD hem Çin hem de diğer bölgesel aktörlerle iş birliğini sürdürüyor. To Lam'ın bu ziyaretleri, özellikle Çin'in artan etkisine karşı bir denge unsuru olarak ASEAN ülkeleriyle ilişkileri derinleştirme stratejisinin bir parçası olarak okunuyor. Laos ve Kamboçya, Vietnam'ın geleneksel müttefikleri ve ideolojik yakınlığı olan ülkeler; Endonezya ise ASEAN'ın en büyük ekonomisi olarak bölgesel liderlik rolü oynuyor.
Ziyaretler sırasında ticaret, yatırım, altyapı ve savunma iş birliği gibi konular ele alındı. Laos ile 2025 yılına kadar ikili ticaret hacminin 2 milyar dolara çıkarılması hedeflenirken, Kamboçya ile sınır ötesi bağlantı projeleri ve savunma iş birliği anlaşmaları imzalandı. Endonezya ile ise denizcilik iş birliği ve balıkçılık anlaşmazlıklarının çözümü gibi konularda mutabakata varıldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Güneydoğu Asya'da Güç Dengesi
To Lam'ın ziyaretleri, Çin-ABD rekabetinin kızıştığı bir dönemde gerçekleşti. Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik anlaşmazlıkları, ASEAN ülkelerini zor bir denge politikasına itiyor. Vietnam, Çin ile hem ekonomik bağlarını güçlendiriyor hem de ABD ve Japonya gibi güçlerle güvenlik iş birliğini artırıyor. Bu ziyaretler, Vietnam'ın ASEAN içindeki rolünü pekiştirmeyi ve bölgesel bir denge unsuru olarak kendini konumlandırmayı amaçlıyor. Ayrıca, Myanmar krizi gibi bölgesel sorunlarda ASEAN'ın ortak tutumuna katkıda bulunma çabası da dikkat çekiyor. Endonezya ziyareti sırasında, ASEAN'ın merkezi rolüne vurgu yapılırken, Doğu Timor'un ASEAN üyeliğine destek ifade edildi.
Ekonomik açıdan bakıldığında, Vietnam'ın ASEAN ülkeleriyle ticareti giderek artıyor. 2023 yılında Vietnam'ın ASEAN ile ticaret hacmi 78 milyar dolara ulaşırken, bu rakam toplam dış ticaretinin yaklaşık %11'ini oluşturuyor. To Lam'ın ziyaretleri, ticaret ve yatırım kanallarını genişletmeyi ve tedarik zincirlerini çeşitlendirmeyi hedefliyor. Özellikle Endonezya ile kritik mineraller ve yeşil enerji alanında iş birliği fırsatları değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'ın ASEAN ülkeleriyle angajmanını derinleştirmesi, Türkiye'nin Güneydoğu Asya'ya yönelik ‘Asya Açılımı’ stratejisi açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişmedir. Türkiye, Vietnam ve Endonezya ile ticaret hacmini artırmaya çalışırken, bu ülkelerin bölgesel entegrasyonunun derinleşmesi, Türkiye'nin Asya-Pasifik'teki ekonomik ve diplomatik fırsatlarını etkileyebilir. Vietnam'ın bambu diplomasisi, çok kutuplu dünyada esnek manevra alanı sağlarken, Türkiye'nin de benzer bir çok yönlü dış politika izlemesi, her iki ülkenin stratejik hedeflerine paralellik gösteriyor. Bu bağlamda, Türkiye'nin Vietnam ve diğer ASEAN ülkeleriyle ilişkilerini derinleştirmesi, bölgesel dengelerde Ankara'nın elini güçlendirebilir.
