Tacikistan hükümeti, dijital cüzdanlar üzerinden yapılan transferlere yeni bir vergi getirdi. Yetkililer, bu adımın kayıt dışı ekonomik faaliyetleri ve vergiden kaçınmayı engellemeyi amaçladığını belirtiyor. Ancak eleştirmenler, bu hamlenin nakit sıkıntısı çeken devletin vergilendirebildiği her şeyi vergileme alışkanlığının bir parçası olduğunu söylüyor. Yeni düzenleme, dijital ödeme sistemlerini hedef alırken, özellikle küçük işletmeler ve serbest çalışanlar üzerinde ek mali yük oluşturuyor. Uzmanlar, bu politikanın ülkedeki zaten kırılgan olan dijital ekonomiye darbe vuracağı uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Düşük gelirli ve işsizlik oranının yüksek olduğu Tacikistan’da, birçok vatandaş geçimini sağlamak için kayıt dışı sektörde çalışıyor. Hükümet ise yıllardır gelir elde etmek için çeşitli vergiler uyguluyor. 2020 yılında COVID-19 salgını sırasında ekonomik daralma yaşayan ülke, vergi gelirlerini artırmak için dijital ödemeleri hedef aldı. Yeni vergi, banka hesapları ve e-cüzdanlar arasındaki transferlerden yüzde 1 oranında kesinti yapılmasını öngörüyor. Yetkililer, bu kesintinin kayıt dışı ticareti azaltacağını ve devlete ek kaynak sağlayacağını savunuyor. Ancak uygulamanın, özellikle yurt dışındaki işçilerden gelen havaleleri de etkilemesi bekleniyor. Tacikistan ekonomisinin bel kemiğini oluşturan yurt dışı havaleleri, GSYİH’nin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyor. Yeni verginin bu havaleleri azaltmasından endişe ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Tacikistan’ın bu adımı, Orta Asya’da dijital ekonominin vergilendirilmesi konusunda bir ilk değil. Benzer uygulamalar Özbekistan ve Kırgızistan’da da hayata geçirildi. Ancak Tacikistan’daki uygulama, oranının düşük olmasına rağmen, kapsamı nedeniyle daha sert eleştiriliyor. Dünya Bankası ve IMF gibi kuruluşlar, gelişmekte olan ülkelerde dijital ekonominin vergilendirilmesinin dikkatli yapılması gerektiğini vurguluyor. Aksi halde, kırılgan ekonomilerde kayıt dışılığın daha da artabileceği uyarısında bulunuyorlar. Tacikistan’daki yeni düzenleme, aynı zamanda ülkedeki yabancı yatırımcılar için de ek bir risk faktörü oluşturuyor. Özellikle teknoloji şirketleri ve fintech girişimleri, bu tür vergilerin iş yapma maliyetini artırdığını belirtiyor.
Bölgesel olarak, Tacikistan’ın komşusu Afganistan’daki siyasi istikrarsızlık da ülke ekonomisini olumsuz etkiliyor. Sınır ticareti ve kaçakçılık yaygınken, hükümetin dijital transferleri vergileme çabası, bu ticareti daha da yeraltına itebilir. Öte yandan, Çin’in Kuşak ve Yol girişimi kapsamında Orta Asya’ya yaptığı yatırımlar, dijital altyapının gelişmesini teşvik ediyor. Ancak Tacikistan’daki vergi uygulaması, bu yatırımların getirisini azaltabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tacikistan’daki bu gelişme, Türkiye’nin Orta Asya’daki ekonomik ve siyasi çıkarları açısından yakından takip edilmelidir. Türkiye, Tacikistan ile tarihsel ve kültürel bağlara sahip olup, bölgedeki ekonomik işbirliğini artırma çabasındadır. Yeni vergi, özellikle Türk iş insanlarının Tacikistan’daki faaliyetlerini etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye’nin dijital ekonomi alanındaki deneyimi, benzer uygulamaların Türkiye’de de gündeme gelmesi durumunda referans olabilir. Küresel ölçekte ise, gelişmekte olan ülkelerde dijital ekonominin vergilendirilmesi eğilimi, Türkiye’nin kendi dijital vergi politikalarını şekillendirirken dikkate alması gereken bir trenddir.
