ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Suudi Arabistan ile sivil nükleer enerji işbirliğini öngören bir anlaşmayı kamuoyuna açıklamaya hazırlanıyor. The New York Times'ın haberine göre, görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan ve isimlerinin açıklanmasını istemeyen ABD'li yetkililer, anlaşmanın Suudi Arabistan'a uranyum zenginleştirme ve kullanılmış nükleer yakıtı yeniden işleme izni verebileceğini belirtti. Bu, Washington'un uzun süredir benzer anlaşmalarda karşı çıktığı bir madde olarak dikkat çekiyor. Anlaşmanın detayları henüz netleşmemiş olsa da, Trump yönetiminin Krallık ile ilişkileri güçlendirme ve İran'a karşı ortak bir cephe oluşturma çabasının bir parçası olduğu değerlendiriliyor.
Anlaşmanın arka planı ve kritik maddeler
ABD ile Suudi Arabistan arasındaki sivil nükleer işbirliği görüşmeleri, 123 Anlaşması olarak bilinen yasal çerçeve kapsamında yürütülüyor. Bu anlaşmalar, ABD'nin nükleer teknoloji ve malzeme ihracatını düzenliyor ve alıcı ülkenin nükleer silah geliştirmesini engellemek için 'altın standart' olarak adlandırılan sıkı güvenlik önlemlerini içeriyor. Ancak, Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme ve yeniden işleme talebi, bu standardın zayıflatılması anlamına gelebilir. Trump yönetimi, Suudi Arabistan'ın enerji ihtiyaçlarını karşılamak ve petrol bağımlılığını azaltmak için bu tavizi verdiğini savunuyor.
Buna karşılık, Demokrat Partili Kongre üyeleri ve silahlanma karşıtı gruplar, anlaşmanın nükleer silahların yayılması riskini artıracağını belirterek karşı çıkıyor. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, daha önce İran'ın nükleer silah geliştirmesi halinde Krallığın da aynı yolu izleyeceği tehdidinde bulunmuştu. Bu durum, anlaşmanın bölgesel bir nükleer silahlanma yarışını tetikleyebileceği endişelerini artırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme kapasitesi kazanması, sadece İran'ı değil, aynı zamanda Birleşik Arap Emirlikleri gibi diğer Körfez ülkelerini de etkileyebilir. BAE, 2009 yılında ABD ile imzaladığı 123 Anlaşması'nda uranyum zenginleştirme ve yeniden işlemeden gönüllü olarak feragat etmişti. Suudi Arabistan'a verilecek bir taviz, BAE'nin de bu taahhüdünü sorgulamasına yol açabilir. Ayrıca, İsrail bölgede nükleer silaha sahip olduğu bilinen tek ülke konumunda. Suudi Arabistan'ın nükleer alandaki ilerlemesi, İsrail'in de tepkisini çekebilir.
ABD'li yetkililer, anlaşmanın Suudi Arabistan'ın sivil nükleer programını sıkı denetim altında tutacağını ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) gözetiminde olacağını vurguluyor. Ancak eleştirmenler, zenginleştirme izninin Suudi Arabistan'a silah düzeyinde uranyum üretme kapasitesi verebileceği uyarısında bulunuyor. Trump yönetiminin anlaşmayı ne zaman resmen duyuracağı henüz bilinmiyor. Beyaz Saray ve Suudi Arabistan Büyükelçiliği konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı. Görüşmelerin, Trump'ın görev süresinin sona ermesinden önce sonuçlandırılması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de nükleer enerji alanında attığı adımlar açısından önem taşıyor. Türkiye, Akkuyu Nükleer Santrali ile sivil nükleer enerjiye yatırım yaparken, uranyum zenginleştirme konusunda henüz bir adım atmış değil. Suudi Arabistan'a verilecek olası bir imtiyaz, bölgede nükleer teknolojiye erişim konusunda çifte standart tartışmalarını alevlendirebilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programı zaten Türkiye için bir güvenlik endişesi kaynağı iken, Suudi Arabistan'ın da benzer bir kapasite kazanması Ortadoğu'da dengeleri değiştirebilir. Türkiye, nükleer silahların yayılmasını önleme rejimine bağlılığını sürdürmekle birlikte, bölgesel gelişmeleri yakından izlemek ve kendi nükleer politikasını bu yeni gerçekliklere göre şekillendirmek durumunda kalabilir.
