Suriye'de Beşşar Esad'ın devrilmesinin ardından iş başına gelen yeni yönetim, ülkeyi yeniden inşa etmek için yabancı yatırımcıları çekmeye çalışıyor. Ancak Şam'daki yeni otoritelerin bu çabaları, kurdukları egemen varlık fonunun şeffaflıktan yoksun olması nedeniyle eleştiriliyor. Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şaraa tarafından oluşturulan fon, yeni konut projelerinden ticari gökdelenlere, eğlence tesislerine kadar geniş bir yelpazede yatırım planlıyor. Uzmanlar ise fonun yönetim biçimini sorguluyor.
Yeniden yapılanma için yatırım şart
Suriye, on yılı aşkın süredir devam eden iç savaşın ardından harabe halinde. Altyapının büyük kısmı yok olmuş, milyonlarca insan evlerini terk etmek zorunda kalmış durumda. Yeni yönetim, ülkeyi ayağa kaldırmak için büyük miktarda yatırıma ihtiyaç duyuyor. Bu amaçla kurulan Suriye Egemen Varlık Fonu'nun (SISF) başında, eski bir finans uzmanı olan Muhammed el-Halil bulunuyor. Fon, başkent Şam'ın çevresinde yeni bir lüks konut projesi, Halep'te bir ticaret merkezi ve Lazkiye'de bir turizm kompleksi gibi bir dizi büyük projeyi hayata geçirmeyi planlıyor. Yetkililer, bu projelerin hem istihdam yaratacağını hem de ekonomiyi canlandıracağını savunuyor.
Fonun faaliyetleri, özellikle de yönetim biçimi, ciddi eleştiriler alıyor. Uzmanlar, fonun çalışmalarının şeffaf olmadığını ve denetim mekanizmalarının bulunmadığını belirtiyor. Birleşmiş Milletler'e bağlı bir uzman, durumu "kara kutu" olarak nitelendiriyor. Fonun hangi kriterlere göre yatırım yapacağı, kararların nasıl alınacağı ve kaynakların nasıl kullanılacağı konusunda kamuoyuna yeterli bilgi verilmiyor. Bu durum, yolsuzluk riskini artırıyor ve potansiyel yatırımcıları caydırıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Suriye'nin yeniden yapılanması, sadece ülke için değil, tüm bölge için kritik öneme sahip. Başarılı bir toparlanma, mülteci akınlarının azalmasına ve bölgesel istikrara katkı sağlayabilir. Ancak yatırımların şeffaf olmayan bir yapı aracılığıyla yönlendirilmesi, uluslararası toplumun endişelerini artırıyor. ABD ve Avrupa Birliği, Suriye'ye yönelik yaptırımları kademeli olarak kaldırmayı değerlendiriyor ancak yatırım ortamının güvenilir olmasını şart koşuyor. Bu nedenle, yeni yönetimin fon yönetiminde şeffaflığı sağlaması, uluslararası desteğin devamı için kritik görülüyor.
Öte yandan, Rusya ve İran'ın Suriye'deki etkisi azalırken, Körfez ülkeleri ve Türkiye gibi yeni aktörlerin ön plana çıkması bekleniyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Suriye'deki yeniden yapılanma sürecine yatırım yapmak istediklerini sinyali veriyor. Ancak bu ülkeler de yönetim ve şeffaflık konusunda somut adımlar görmek istiyor. Fonun yapısı, bölgesel rekabeti de etkileyebilir; hangi ülkenin hangi projede yer alacağı, Suriye'nin gelecekteki siyasi yönelimini de belirleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye'deki istikrar ve yeniden yapılanma sürecinden doğrudan etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Güney sınırında istikrarlı bir Suriye, Türkiye'nin güvenlik kaygılarını azaltırken, Suriyeli mültecilerin gönüllü geri dönüşünü de kolaylaştırabilir. Ekonomik olarak ise Türk inşaat şirketleri ve müteahhitleri, Suriye'deki yeniden yapılanma projelerinde önemli bir rol oynayabilir. Ancak şeffaflıktan yoksun bir yatırım ortamı, Türk şirketlerini risklere maruz bırakabilir. Türkiye'nin, yeni Suriye yönetimiyle diplomatik ilişkilerini güçlendirirken, yatırım sürecinde şeffaflık ve hukuki güvence talep etmesi bekleniyor. Ayrıca, fon yönetiminde yaşanacak olası yolsuzluklar, bölgesel güvenlik ve göç dinamiklerini olumsuz etkileyebilir, bu da Türkiye'yi doğrudan savunma ve dış politika alanında yeni tedbirler almaya itebilir.
