Şam, 12 Temmuz - Suriye'nin yeni parlamentosu, pazar günü ilk kez toplanarak ülkenin siyasi geçiş sürecinde önemli bir adım attı. Devrik lider Beşar Esad'ın devrilmesinden 19 ay sonra toplanan meclis, eski muhaliflerden oluşan yeni üyeleriyle Suriye'nin geleceğine yön verme potansiyeli taşıyor. Ancak şu an için meclisin yetkileri oldukça sınırlı; esas karar mercii, Ahmed el-Şaraa liderliğindeki geçici yönetim ve onun atadığı bakanlar kurulu. Yine de bu toplantı, savaş sonrası normalleşme ve kurumsallaşma yolunda sembolik de olsa önemli bir kilometre taşı olarak görülüyor. Oturumda meclis başkanı ve başkanlık divanı seçildi; yeni anayasa hazırlıkları için bir komisyon oluşturulması da gündemdeydi.
Arka plan: Esad sonrası siyasi yapılanma
Ahmed el-Şaraa liderliğindeki silahlı muhalif gruplar, Aralık 2023'te Şam'ı ele geçirerek Beşar Esad'ı devirmiş ve ülke yönetimine el koymuştu. O tarihten bu yana geçici bir hükümet ve danışma konseyi aracılığıyla ülke yönetiliyor. Yeni parlamento, bu geçiş döneminin ikinci aşaması olarak görülüyor. Esad rejimini deviren koalisyon, Suriye'de kapsayıcı bir siyasi yapı kurma sözü vermişti. Parlamento seçimleri henüz yapılmadı; mevcut meclis üyeleri, geçici yönetim tarafından atandı. Bu nedenle meclisin meşruiyeti konusunda bazı kesimlerde tereddüt bulunuyor. Öte yandan, ülkedeki etnik ve mezhepsel çeşitliliğin yeterince temsil edilmediği eleştirileri de mevcut.
Geçici yönetim, meclise anayasa hazırlığı, yasaların gözden geçirilmesi ve bütçeyi onaylama gibi görevler vermiş olsa da, güvenlik ve dış politika gibi kritik alanlarda yetkisi bulunmuyor. Bu durum, meclisi daha çok bir danışma organı konumunda bırakıyor. Suriye'de hala iç çatışmaların tamamen sona ermediği, ülkenin kuzeydoğusunda Kürt grupların, kuzeybatısında ise Esad yanlısı artçı birliklerin varlığını sürdürdüğü biliniyor. Ekonomik kriz, altyapı çöküşü ve insani yardıma bağımlılık da benzer şekilde devam ediyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Parlamentonun toplanması, uluslararası toplumun Suriye'deki siyasi sürece olan ilgisini yeniden canlandırabilir. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve ABD, Suriye'de kapsayıcı bir siyasi geçiş çağrısında bulunuyor. Özellikle İran ve Rusya'nın Esad sonrası dönemde Suriye'deki etkisini koruma çabaları sürerken, Batılı ülkeler yeni yönetimle diyalog kanallarını açık tutuyor. Parlamento, uluslararası yaptırımların kaldırılması ve yeniden imar yardımlarının önünü açacak anayasal reformları hayata geçirmesi halinde, Suriye'nin yeniden yapılandırılabilir. Ancak şu an için meclisin bu konuda ciddi bir ilerleme kaydetmesi beklenmiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye'deki siyasi geçiş sürecini yakından izliyor. Ankara, Esad sonrası dönemde Suriye'nin toprak bütünlüğünün korunmasını ve PKK/YPG'nin bu süreçten kazançlı çıkmamasını öncelik olarak görüyor. Yeni parlamentonun kapsayıcı bir şekilde yapılandırılması, Türkiye'nin Suriyeli sığınmacıların geri dönüşü planları açısından da önemli. Meclisin anayasa çalışmaları, sığınmacıların haklarının güvence altına alınması ve geri dönüş için yasal zemin oluşturulmasına katkı sağlayabilir. Ancak meclisin sınırlı yetkileri ve geçici yönetim üzerindeki kontrolü, Türkiye'nin beklentilerinin tam olarak karşılanamayabileceğini gösteriyor. Ankara'nın, ilerleyen dönemde parlamentoya daha fazla yetki verilmesi ve seçim takviminin netleştirilmesi için diplomatik girişimlerini sürdürmesi bekleniyor.
