Sudan, iç savaşın derinleşmesiyle birlikte uluslararası şiddet ticareti için bir platform haline geldi. Ülkede devam eden çatışmanın en belirleyici unsurları arasında yabancı devletlerin doğrudan müdahalesi, özel askeri şirketler ve ulusötesi suç örgütleri yer alıyor. Just Security'de yayımlanan analize göre, Sudan'daki savaşı sona erdirmek için bu dış aktörlerin faaliyetlerinin hedef alınması gerekiyor. Çatışma, yalnızca Sudan'ı değil, aynı zamanda Afrika Boynuzu ve Sahel bölgesindeki istikrarı da tehdit ediyor.
Savaşın Dış Dinamikleri
Sudan'daki savaş, Nisan 2023'te Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasında başlamıştı. Ancak analistler, çatışmanın yerel bir güç mücadelesinin ötesine geçtiğini vurguluyor. Birleşmiş Milletler uzmanlarına göre, savaşın finansmanında ve silahlandırılmasında Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) RSF'ye destek sağladığı, Rusya'nın Wagner grubu aracılığıyla her iki tarafa da askeri danışmanlık yaptığı iddia ediliyor. Ayrıca Mısır ve Suudi Arabistan gibi bölgesel güçlerin de tarafsız kalmakla birlikte farklı grupları dolaylı olarak desteklediği belirtiliyor. Bu dış müdahale, Sudan'ı adeta bir 'şiddet pazarına' dönüştürmüş durumda.
Öte yandan, Sudan'daki altın madenleri ve diğer doğal kaynaklar, çatışmanın sürdürülmesinde kritik bir rol oynuyor. RSF'nin altın ticareti üzerinden yılda milyarlarca dolar gelir elde ettiği, bu paranın silah alımında ve paralı askerlerin maaşlarında kullanıldığı ifade ediliyor. Ayrıca, Darfur bölgesinde faaliyet gösteren Arap kabileleri ve milisler de çatışmanın tarafları arasında yer alıyor.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Sudan'daki istikrarsızlık, sadece ülkeyi değil, tüm bölgeyi etkiliyor. Milyonlarca insan yerinden edilirken, komşu ülkeler olan Çad, Güney Sudan ve Etiyopya'ya büyük bir mülteci akını yaşanıyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) verilerine göre, Sudan'da 10 milyondan fazla kişi insani yardıma muhtaç durumda. Ayrıca, Kızıldeniz'in güney kıyısında yer alan Sudan'ın jeopolitik konumu, küresel ticaret yolları açısından da stratejik öneme sahip. Ülkedeki çatışma, Kızıldeniz'deki deniz güvenliğini tehdit ediyor ve uluslararası nakliye rotalarının istikrarını bozuyor. Bu durum, özellikle Avrupa ve Asya arasındaki ticaretin kesintiye uğraması riskini doğuruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan ile tarihsel bağlara sahip olup, özellikle Osmanlı dönemine dayanan ilişkiler ve son yıllarda artan ticari iş birliğiyle dikkat çekiyor. Sudan'daki çatışma, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'deki çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye'nin Sudan'da inşa ettiği Suakin Adası projesi ve tarım anlaşmaları, çatışma ortamında sekteye uğramış durumda. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık, Türkiye'nin Katar ve Somali gibi ülkelerle geliştirdiği ilişkileri de dolaylı olarak etkiliyor. Türkiye'nin, savaşın dış aktörlerini hedef alan bir diplomatik girişim başlatması, hem Sudan'da barışın sağlanmasına katkıda bulunabilir hem de kendi çıkarlarını koruyabilir. Aksi takdirde, Sudan'daki şiddet pazarı, tüm bölgeyi etkisi altına alarak Türkiye'nin Afrika politikasını zora sokabilir.
