ABD Dışişleri Bakanlığı, Mısır'a yapılacak 300 milyon doların üzerindeki askeri yardım için insan hakları koşullarını kaldırdığını açıkladı. Karar, Kahire'nin "yararlı" rolü ve artan İran savaşı tehdidi gerekçesiyle alındı. Reuters'a konuşan yetkililer, yardımın Mısır'ın bölgesel istikrar ve güvenlik çabalarına katkısını vurguladı. Bu adım, ABD'nin Orta Doğu'daki müttefiklerine yönelik insan hakları odaklı yardım politikasında önemli bir gevşemeye işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD yönetimi, yıllardır Mısır'a sağlanan askeri yardımı insan hakları ilerlemelerine bağlamıştı. Ancak İran'ın bölgedeki artan etkisi ve olası bir savaş senaryosu, Washington'ın önceliklerini değiştirdi. Mısır, Doğu Akdeniz'de stratejik bir konumda bulunuyor ve Gazze'ye insani yardım koridorlarının açılmasında arabuluculuk yapıyor. ABD'li yetkililer, Mısır'ın "yararlı" rolünün, insan hakları endişelerinden daha acil hale geldiğini belirtiyor. Bu karar, ABD'nin insan hakları evrensel periyodik incelemesi (UPR) raporlarında Mısır'ın durumunu eleştirmesine rağmen alındı. Mısır hükümeti, kararı memnuniyetle karşıladı ve ülkenin terörle mücadeledeki çabalarının takdir edildiğini vurguladı. ABD Kongresi'nde bazı senatörler, kararı eleştirerek insan hakları ihlallerinin görmezden gelindiğini savundu. Ancak Dışişleri Bakanlığı, yardımın bölgesel güvenlik için hayati olduğunu savunuyor. Mısır, ABD'nin en büyük askeri yardım alıcılarından biri ve yıllık 1,3 milyar dolar alıyor. Bu yardımın 300 milyon dolarlık kısmı, insan hakları koşullarına tabiydi. Karar, ABD'nin Mısır ile ilişkilerini güçlendirmeyi ve İran'a karşı ortak cephe oluşturmayı amaçlıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın nükleer programı ve bölgesel yayılmacılığı, ABD'nin Orta Doğu politikasında belirleyici bir faktör. İsrail ile İran arasındaki gerilim, Mısır'ın güvenlik işbirliğini daha da kritik hale getiriyor. Mısır, Sina Yarımadası'nda İran destekli gruplara karşı operasyonlar yürütüyor ve Gazze'deki Hamas ile İsrail arasında arabuluculuk yapıyor. ABD, Mısır'ın bu rollerini destekleyerek İran'ın bölgedeki etkisini dengelemeye çalışıyor. Ayrıca, ABD'nin insan hakları şartını kaldırması, diğer otoriter rejimlere de benzer şekilde davranabileceği sinyalini veriyor. Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler, bu kararı olumlu karşılayabilir. Ancak insan hakları örgütleri, kararı kınayarak ABD'nin değerlerinden ödün verdiğini belirtiyor. Uluslararası Af Örgütü, Mısır'da binlerce siyasi tutuklunun bulunduğunu hatırlatıyor. ABD'nin bu adımı, Çin ve Rusya'nın bölgedeki etkisini artırmasına karşı bir hamle olarak da yorumlanıyor. Mısır, Rusya ile de askeri işbirliğini geliştiriyor; ancak ABD yardımı hala kritik. Karar, ABD'nin Orta Doğu'daki müttefiklik ilişkilerinde pragmatizmin ön planda olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Mısır'a yönelik askeri yardımda insan hakları şartını kaldırması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu politikalarını yakından ilgilendiriyor. Mısır, Türkiye ile son yıllarda normalleşme sürecinde olsa da, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları ve Libya'daki nüfuz mücadelesi nedeniyle rekabet devam ediyor. ABD'nin Mısır'a askeri desteği artırması, bölgesel güç dengesinde Kahire'yi güçlendirebilir. Türkiye, İran ile işbirliğini sürdürürken, ABD'nin İran karşıtı cephede Mısır'ı öne çıkarması, Ankara'nın manevra alanını daraltabilir. Ayrıca, ABD'nin insan hakları şartını kaldırması, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde çifte standart eleştirilerini artırabilir. Türkiye, kendi askeri yardım ve savunma işbirliklerinde benzer esneklikler talep edebilir. Sonuç olarak, bu karar, Orta Doğu'daki ittifak dinamiklerini etkileyerek Türkiye'nin stratejik hesaplamalarını yeniden gözden geçirmesine yol açabilir.
