Sudan'da sivil mahkeme, ülkenin kanlı iç savaşının mimarlarından General Muhammed Hamdan Dagalo'yu, halk arasında bilinen adıyla Hemetti'yi, gıyaben idam cezasına çarptırdı. Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) komutanı olan Hemetti, özellikle Batı Darfur bölgesinde işlenen savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımdan sorumlu tutuluyor. FRANCE 24'ün Hartum muhabirinin aktardığına göre, mahkeme kararı ülkede yankı uyandırırken, yargılama sürecinin adil olup olmadığı konusunda tartışmalar devam ediyor.
Kararın arka planı: Darfur'da yıllardır süren çatışmalar
General Hemetti, 2000'lerin başında Darfur'da başlayan iç savaşta Sudan hükümeti tarafından isyancı gruplara karşı oluşturulan Arap milis gücü olan Canjaweed'in lideri olarak ortaya çıktı. Bu milisler, bölgede etnik temizlik ve soykırım suçlamalarıyla anılıyor. 2013 yılında resmen Hızlı Destek Kuvvetleri'ne dönüştürülen bu yapı, 2019 darbesinde Devlet Başkanı Ömer el-Beşir'in devrilmesinde kilit rol oynadı. Ancak 2023 Nisan'ında ordu ile HDK arasında başlayan güç mücadelesi, ülkeyi yeniden iç savaşa sürükledi.
Mahkeme kararında, Hemetti'nin Darfur'da sivil halka yönelik sistematik saldırılar düzenlediği, tecavüz, yağma ve cinayet gibi insanlık suçlarını emrettiği belirtildi. Sudan Savcılığı, mağdur ifadeleri ve Birleşmiş Milletler raporlarına dayanarak dava dosyasını hazırladı. Ancak Hemetti ve yandaşları, suçlamaları siyasi bir komplo olarak nitelendiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Sudan'da istikrarsızlığın derinleşmesi
Bu idam kararı, Sudan'da yıllardır süren istikrarsızlığın yeni bir aşamasına işaret ediyor. Hemetti halen ülkenin büyük bölümünü kontrol eden HDK'nın lideri olarak aktif siyasi ve askeri rol oynuyor. Uluslararası toplum, Sudan'da barışın sağlanması için iki taraf arasında müzakerelerin yeniden başlamasını isterken, bu tür bir yargı kararı tansiyonu daha da yükseltebilir. Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler, Sudan'da her iki tarafı da savaş suçlarıyla suçlarken, gıyabi idam kararının pratikte uygulanması zor görünüyor.
Bölgede Sudan'ın parçalanma riski artarken, Mısır, Etiyopya ve Suudi Arabistan gibi komşu ülkeler çatışmanın yayılmasından endişe duyuyor. HDK'nın yabancı paralı askerlerle güçlendirilmiş yapısı ve Hemetti'nin Birleşik Arap Emirlikleri ile yakın bağları, iç savaşa uluslararası bir boyut kazandırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan'da 2019 sonrası dönemde hem askeri hem ekonomik olarak aktif bir rol oynuyor. Darfur krizi sırasında Türk kurumları bölgede insani yardım faaliyetleri yürütürken, 2023'te başlayan iç savaş nedeniyle Türkiye'nin Hartum Büyükelçiliği tahliye edilmişti. Hemetti'nin idam cezası, Sudan'daki güç dengelerini etkileyebilir; ancak kararın uygulanma olasılığı düşük. Türkiye için asıl önemli olan, Sudan'da istikrarın sağlanması ve krizin bölgesel güvenliği tehdit etmemesidir. Ankara, her iki tarafla da diyalog kanallarını açık tutarak, ateşkes ve siyasi çözüm sürecine katkı sunmayı hedefliyor.
