Sudan'da savaşın başlamasına neden olan paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) lideri Muhammed Hamdan Dagalo, nam-ı diğer Hemedti, başkent Hartum'un doğusundaki liman kenti Port Sudan'da görülen bir davada gıyaben idama mahkum edildi. Karar, Hemedti ve yine HDK komutanlarından kardeşi Abdülrahim Dagalo hakkında, Batı Darfur'da sivillere yönelik işlenen savaş suçları ve soykırım iddialarıyla ilgili olarak alındı. Sudan'ın uluslararası tanınmış yönetimini temsil eden Geçici Egemenlik Konseyi bünyesinde kurulan askeri mahkeme, sanıkların yargılanması için uluslararası işbirliği çağrısında bulundu.
Hemedti ve HDK'nın yükselişi
Hemedti, Sudan'da uzun süre iktidarda kalan Devlet Başkanı Ömer el-Beşir'in 2019'da devrilmesinin ardından Geçici Egemenlik Konseyi'nde başkan yardımcılığına kadar yükselmiş, Arap kabilelerinden oluşturduğu HDK'yı ülkenin en güçlü askeri güçlerinden biri haline getirmişti. HDK, Darfur'daki soykırım iddialarıyla anılan eski rejimin kullandığı Arap milislerden dönüştürülmüştü. Nisan 2023'te HDK'nın düzenli orduya entegrasyonu konusundaki anlaşmazlık, Hartum ve diğer şehirlerde şiddetli çatışmalara yol açtı. Birleşmiş Milletler verilerine göre çatışmalar sonucu on binlerce kişi hayatını kaybetti, 8 milyondan fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Dava ve bölgesel yansımaları
Port Sudan davası, HDK'nın Batı Darfur'da Masalit, Fur ve Zaghava gibi etnik gruplara yönelik sistematik katliam, tecavüz ve etnik temizlik suçlamalarına odaklanıyor. Mahkeme, Hemedti'nin 2021'de orduya karşı giriştiği başarısız darbe girişimi ve devlet kurumlarını gasbetme suçlarından da yargılanmasına karar verdi. Ancak Hemedti, halihazırda ülkenin büyük bölümünü kontrol eden HDK'nın başında ve mahkemenin kararını tanımıyor. Bölge ülkeleri, özellikle Sudan'a komşu Çad ve Orta Afrika Cumhuriyeti, çatışmalardan etkilenirken, Birleşik Arap Emirlikleri, HDK'ya destek vermekle suçlanıyor. Suudi Arabistan ve ABD liderliğindeki müzakereler bugüne kadar kalıcı bir ateşkes sağlayamadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki iç savaşın bölgesel bir boyut kazanması, Türkiye'nin Kızıldeniz'deki ticari ve stratejik çıkarlarını tehdit ediyor. Türkiye, Sudan'la savunma ve enerji alanında anlaşmalara imza atmış, özellikle Sevakin Adası'nın restorasyonu ve yönetimi konusunda anlaşma sağlamıştı. Çatışmalar bu işbirliğini sekteye uğrattı. Türkiye her ne kadar tarafsız kalmaya çalışsa da, HDK'nın bölgede etkinliğini artırması, Kızıldeniz'deki güç dengesini değiştirebilir. BM verilerine göre Sudan'daki insani kriz rekor seviyelere ulaşırken, Türkiye'nin insani yardım politikaları ve ev sahipliği yaptığı Sudanlı mülteciler üzerindeki baskı da artıyor.
