Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Sudan ordusunun lideri Abdulfettah Burhan, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin kendisine sunduğu vize karşılığı ateşkes planını reddederek 24 Eylül sabahı New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda konuşma yapmak yerine Hartum'da kalmayı tercih etti. ABD'nin, Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki savaşı sonlandırmak için Burhan'a, ülkesinde ateşkes ilan etmesi şartıyla vize teklif ettiği, ancak Burhan'ın bu şartı kabul etmeyerek ABD'ye gitmekten vazgeçtiği öğrenildi. Bu gelişme, Washington'ın Sudan politikasında yaşadığı açmazı gözler önüne sererken, bölgesel dengeleri de yeniden şekillendirebilir.
Ateşkes Planının Arka Planı ve Burhan'ın Stratejik Hamlesi
ABD yönetimi, Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana devam eden iç savaşı durdurmak için çeşitli diplomatik girişimlerde bulunuyor. Son olarak, Burhan'a Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na katılması için vize verilmesi karşılığında, Sudan ordusunun HDK ile derhal ateşkes ilan etmesi ve insani yardımların kesintisiz ulaşmasını sağlaması şartı koşuldu. Bu teklif, ABD'nin Sudan'daki nüfuzunu artırma ve savaşı sonlandırma çabasının bir parçasıydı. Ancak Burhan, ateşkesin HDK'nın yeniden toparlanmasına fırsat vereceğini ve ordunun sahadaki üstünlüğünü tehlikeye atacağını düşünerek teklifi reddetti. Burhan'ın Hartum'da kalması, aynı zamanda ABD'nin baskılarına boyun eğmediği mesajını iç ve dış kamuoyuna verme amacı taşıyor.
Burhan, 24 Eylül sabahı New York'ta olması gerekirken Hartum'da kalarak, ABD'nin şartlı vize teklifini kamuoyu önünde reddetmiş oldu. Bu hamle, Sudan ordusunun meşruiyetini koruma ve egemenlik vurgusu yapma açısından önemli bir adım olarak yorumlanıyor. Öte yandan, ABD'nin Sudan özel temsilcisi Tom Perriello'nun istifa etmesi ve Washington'ın Sudan politikasında yaşadığı belirsizlik, Burhan'ın elini güçlendirmiş görünüyor. Perriello'nun istifası, ABD'nin Sudan'da etkili bir strateji geliştiremediğinin ve sahadaki aktörler üzerindeki baskısının azaldığının işareti olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sudan İç Savaşının Uluslararası Yansımaları
Sudan'daki iç savaş, sadece ülke içinde değil, bölgesel ve küresel düzeyde de önemli sonuçlar doğuruyor. Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Mısır, Etiyopya ve Rusya gibi aktörlerin Sudan'da farklı grupları desteklediği biliniyor. ABD'nin ateşkes girişimi, bu aktörler arasındaki dengeyi değiştirmeyi amaçlıyordu. Ancak Burhan'ın reddi, ABD'nin Sudan'da etkisinin sınırlı olduğunu gösteriyor. Ayrıca, savaşın uzaması insani krizi derinleştiriyor; milyonlarca kişi yerinden edildi ve açlık riski artıyor. BM Genel Kurulu'nda Sudan konusunun yeterince ele alınmaması, uluslararası toplumun ilgisizliği olarak eleştiriliyor.
Burhan'ın BM'ye katılmama kararı, Sudan'ın uluslararası arenada yalnızlaşmasına yol açabilir. Ancak Burhan, ordunun kontrolündeki bölgelerde meşruiyetini korumaya çalışıyor. Diğer yandan, HDK lideri Muhammed Hamdan Dagalo (Hemedti) de ateşkese sıcak bakmıyor; bu durum, çatışmaların daha da uzamasına neden olabilir. ABD'nin vize teklifi, aslında bir diplomatik araç olarak kullanıldı ancak başarısız oldu. Bu gelişme, ABD'nin Afrika Boynuzu'ndaki stratejik hedeflerine ulaşmada zorlandığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki iç savaş ve Burhan'ın ABD'nin ateşkes teklifini reddetmesi, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Sudan'da hem ticari hem de stratejik olarak önemli bağlara sahip; Hartum'daki liman anlaşmaları ve Kızıldeniz'e erişim, Ankara için kritik. Ayrıca, Türkiye, Sudan ordusu ile HDK arasındaki dengeyi gözeterek istikrarın sağlanmasını destekliyor. ABD'nin girişiminin başarısız olması, Türkiye'nin bölgede arabuluculuk rolünü artırabilir. Ancak savaşın uzaması, Türkiye'nin Sudan'daki yatırımlarını ve insani yardım faaliyetlerini riske atabilir. Türk dış politikası açısından, Sudan'da istikrarın tesisi için çok taraflı diplomasi ve bölgesel işbirliği öncelikli olmalı.
