Bir stealth savaş uçağı projesi, İngiltere Savunma Bakanı John Healey’in bütçesinde büyük bir delik açma potansiyeli taşıyor. Tempest olarak bilinen 6. nesil savaş uçağı, Küresel Savaş Hava Programı (GCAP) kapsamında İngiltere, İtalya ve Japonya tarafından ortaklaşa geliştiriliyor. Ancak projenin maliyetinin 30 milyar sterlini aşması beklenirken, tarihteki ortak ulusal savunma projelerinin başarısızlık oranı oldukça yüksek. Uzmanlar, bu tür büyük ölçekli iş birliklerinin genellikle bütçe aşımları, siyasi anlaşmazlıklar ve teknolojik zorluklar nedeniyle akamete uğradığına dikkat çekiyor. Healey, savunma harcamalarını artırma sözü vermiş olsa da, Tempest’in finansmanı şimdiden tartışmalara yol açıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Tempest projesi, 2035 yılına kadar hizmete girmesi planlanan bir stealth savaş uçağı geliştirme girişimi. Proje, İngiltere’nin BAE Systems, İtalya’nın Leonardo ve Japonya’nın Mitsubishi Heavy Industries gibi büyük savunma şirketlerini bir araya getiriyor. Ancak geçmişteki ortak projeler, ABD’nin F-35 Joint Strike Fighter programı gibi büyük bütçe aşımları ve gecikmelerle anılıyor. Benzer şekilde, Avrupa’nın Eurofighter Typhoon projesi de planlanan maliyetin çok üzerinde gerçekleşti. Healey’in karşı karşıya olduğu ikilem, bütçe üzerinde ciddi bir yük oluşturacak bu projeyi finanse ederken, aynı zamanda diğer savunma ihtiyaçlarını da karşılayabilmek.
GCAP’nin başarılı olması için geçmiş derslerden çıkarılması gerekiyor. Ortak ülkeler arasında teknoloji paylaşımı, siyasi mutabakat ve mali disiplin sağlanması kritik. Ancak her ülkenin kendi savunma öncelikleri ve sanayi politikaları bulunuyor. Örneğin, Japonya’nın savunma harcamalarındaki artış eğilimi, projenin finansmanını kolaylaştırabilirken, İngiltere’nin Brexit sonrası ekonomik zorlukları risk oluşturuyor. İtalya’nın ise kamusal borç sorunları, bütçe üzerinde baskı yaratıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Tempest’in başarısızlığı, Avrupa ve Asya’daki güvenlik dengelerini etkileyebilir. Özellikle Çin’in askeri modernizasyonu ve Pasifik’te artan gerilimler, Japonya’nın bu uçağa olan ihtiyacını artırıyor. Avrupa cephesinde ise, İngiltere’nin savunma sanayisinde bağımsız hareket etme kabiliyeti sorgulanıyor. ABD ile rekabet edebilecek bir 6. nesil uçak geliştirme hedefi, küresel savunma pazarında yeni bir güç dengesi yaratabilir. Ancak projenin çökmesi halinde, İngiltere’nin hava kuvvetlerini modernize etme planları sekteye uğrayacak ve NATO içindeki konumu zayıflayacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi 5. nesil savaş uçağı KAAN projesini yürütürken, GCAP’nin başarısızlığı küresel savunma pazarında fırsatlar yaratabilir. KAAN’ın 2030’ların başında hizmete girmesi planlanıyor. Eğer Tempest beklenen maliyet ve takvim sorunları yaşarsa, Türkiye’nin alternatif bir tedarikçi veya iş ortağı olarak ön plana çıkması mümkün. Ayrıca, büyük ortak projelerdeki başarısızlıklar, Ankara’nın savunma sanayisinde bağımsız geliştirme stratejisini haklı çıkarabilir. Bununla birlikte, Türkiye’nin Eurofighter Typhoon tedariki konusunda Almanya ile yaşadığı anlaşmazlıklar, bu tür iş birliklerinin kırılganlığını gösteriyor.
