Singapur hükümeti, hızla yaşlanan nüfusuna çözüm bulmak amacıyla, Nobel ödüllü bir algoritma kullanan resmi çöpçatanlık uygulamasını pilot program olarak hayata geçirdi. Şehir devleti, gençlerin evlenmesini ve çocuk sahibi olmasını teşvik etmek için bu kez teknolojiyi ve akademik başarıyı bir araya getiriyor. Uygulama, eşleştirmelerde Nobel ödüllü ekonomist Lloyd Shapley ve Alvin Roth'un geliştirdiği 'Gale-Shapley algoritması'ndan yararlanıyor.
Uygulamanın Arka Planı: Nüfus Krizi ve Devlet Müdahalesi
Singapur, dünyada en hızlı yaşlanan toplumlardan biri. 2023 itibarıyla 65 yaş üstü nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 19,1'e ulaştı ve bu oranın 2030'da yüzde 25'i aşması bekleniyor. Aynı zamanda doğum oranı 1,0'ın altına düşmüş durumda; bu, nüfusun kendini yenileme eşiği olan 2,1'in çok altında. Hükümet, uzun yıllardır evlilik ve doğum teşvikleri, bebek ikramiyeleri ve konut yardımları gibi politikalar uygulasa da istenen sonuç alınamadı.
Bu kez farklı bir yol deneyen Singapur, 2024 yılı başında 'Love, Singapore' adlı devlet destekli çöpçatanlık uygulamasını tanıttı. Uygulama, kullanıcıların ilgi alanları, değer yargıları ve yaşam tarzı tercihlerini analiz ederek en uyumlu eşleşmeleri sunmayı hedefliyor. Nobel ödüllü algoritma, ilk kez 2012'de Shapley ve Roth'a Nobel Ekonomi Ödülü kazandıran 'istikrarlı eşleştirme' teorisine dayanıyor. Algoritma, iki grubun tercihlerini dikkate alarak hiçbir çiftin birbirini tercih etmekten vazgeçmeyeceği bir eşleşme seti oluşturuyor.
Pilot program, 2024 Temmuz ayında 5.000 bekâr Singapurlu ile başlatıldı. Katılımcılar, 25-39 yaş aralığındaki üniversite mezunlarından oluşuyor. Uygulama, kullanıcıların profillerini detaylı bir anketle oluşturuyor ve yapay zekâ destekli sohbet botları aracılığıyla ilk iletişimi kolaylaştırıyor. Hükümet, programın ilk altı ayında yüzde 30'un üzerinde bir eşleşme oranı yakalandığını açıkladı. Uygulama şu anda yalnızca davet usulüyle çalışıyor ve 2025'te tüm bekârlara açılması planlanıyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Asya'da Nüfus Politikaları
Singapur'un bu girişimi, Asya-Pasifik bölgesindeki demografik krize karşı devlet eliyle teknoloji kullanımının son örneği. Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Çin gibi ülkeler de benzer sorunlarla boğuşuyor. Japonya'da hükümet, 2023'te 'AI çöpçatanlık' programlarına fon sağlamaya başladı; Güney Kore'de ise bazı belediyeler devlet destekli tanışma etkinlikleri düzenliyor. Ancak Singapur, Nobel ödüllü bir algoritmayı resmi olarak kullanan ilk ülke olma özelliği taşıyor.
Uzmanlar, bu tür girişimlerin etik ve mahremiyet boyutlarına dikkat çekiyor. Kişisel verilerin devlet tarafından işlenmesi, özellikle Batılı ülkelerde tartışma yaratabilir. Singapur hükümeti ise verilerin anonimleştirildiğini ve yalnızca eşleştirme amacıyla kullanıldığını savunuyor. Öte yandan, algoritmanın başarısı, kültürel faktörlere ve bireylerin tercihlerine ne kadar uyum sağlayabildiğine bağlı. Singapur gibi çok kültürlü bir toplumda, farklı etnik gruplar arasındaki evlilik oranları da politikanın hedefleri arasında.
Programın ekonomik yansımaları da önemli. Singapur, iş gücü açığını kapatmak için uzun süredir göçmen işçilere bel bağlıyor. Ancak yerli nüfusun yaşlanması, sağlık harcamalarını ve sosyal güvenlik yükünü artırıyor. Evlilik ve doğum oranlarını yükseltmek, uzun vadede bu yükü hafifletebilir. Hükümet, her yeni bebek için 11.000 Singapur dolarına kadar nakit teşvik ve çocuk bakım desteği sunuyor; ancak gençlerin önceliği kariyer ve yaşam maliyetleri olmuş durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, genç nüfus yapısıyla Singapur'dan ayrışsa da, doğum oranlarındaki düşüş eğilimi ve kentleşme benzer bir demografik baskıyı işaret ediyor. TÜİK verilerine göre toplam doğurganlık hızı 2023'te 1,51'e geriledi; bu, nüfusun yenilenme düzeyinin altında. Singapur'un devlet eliyle algoritma tabanlı çöpçatanlık girişimi, Türkiye için doğrudan bir model olmasa da, aile kurmayı teşvik eden politikalarda teknolojinin rolünü tartışmaya açıyor. Ayrıca, Asya'daki nüfus politikaları, küresel iş gücü ve göç dinamiklerini etkileyerek Türkiye'nin ekonomik ve sosyal politikalarına dolaylı yansıyabilir.
