Senegal, hayalini kurduğu modern demiryolu ağının tamamlanmamış bir sembolüyle karşı karşıya: ülkenin mali kayıtlarında gizlenen borçlar nedeniyle durma noktasına gelen bir altyapı projesi. Dakar’dan Tambacounda’ya uzanan 350 kilometrelik demiryolu hattının inşaatı, devletin gizli borçlarının ortaya çıkmasıyla askıya alındı. Bu skandal, Senegal’in son yıllardaki büyüme hedeflerini ve uluslararası yatırımcı güvenini derinden sarstı.
Gelişmenin arka planı: Gizli borçlar nasıl ortaya çıktı?
Senegal hükümeti, 2021’de başlattığı “Senegal Yeniden Doğuyor Planı” kapsamında demiryolu, liman ve karayolu yatırımlarına hız vermişti. Ancak standartlara uygun mali raporlama yapılmaması ve devlet şirketlerinin borçlarının bilanço dışı tutulması, ülkeyi ciddi bir krize sürükledi. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası, 2023’te yaptıkları denetimlerde, Senegal’in gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) yüzde 15’ine kadar ulaşan gizli borçlar tespit etti. Bu borçların büyük kısmı, devlete ait enerji ve ulaştırma şirketlerinin kamu bankalarından aldığı kredilerden oluşuyor.
Demiryolu projesi, bu şirketlerin en büyük yatırım kalemlerinden biriydi. Proje için Çin Kalkınma Bankası’ndan alınan 1,2 milyar dolarlık kredi, mali raporlarda gösterilmedi. Borçların ortaya çıkmasıyla birlikte Çinli müteahhitler ödemelerin durdurulması nedeniyle çalışmaları askıya aldı. Halihazırda sadece yüzde 15’i tamamlanan hat, Senegal’in kuzeydoğusundaki tarım bölgelerine bağlantı sağlayacaktı. Projenin durması, hem binlerce işçinin işsiz kalmasına hem de mahsullerin taşınamamasına yol açtı.
Bölgesel ve küresel boyut: Afrika’da borç şeffaflığı tartışmaları
Senegal’in gizli borç skandalı, Sahra Altı Afrika’da mali yönetim ve şeffaflık tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Benzer vakalar, Mozambik’in “tunus balığı borçları” ve Kenya’daki altyapı skandallarıyla bölgede sıkça görülüyor. IMF, Senegal’e 2024’te acil mali yardım paketi sunarken, bağımsız bir borç denetimi talep etti. Ancak hükümet, bu tür denetimlerin ulusal egemenliğe müdahale olduğunu savunarak direniyor.
Küresel ölçekte, Senegal’in durumu gelişmekte olan ülkelerde altyapı yatırımlarının nasıl finanse edildiğine dair soruları gündeme getirdi. Çin, özellikle Afrika’da “Kuşak ve Yol” projeleri kapsamında verdiği kredilerde borç şeffaflığı konusunda eleştiriliyor. Senegal’deki demiryolu projesi, Çin’in yurtdışı yatırımlarının risklerini bir kez daha gözler önüne serdi. Batılı kreditörler ise Senegal’in borçlarının sürdürülemez boyutlara ulaştığını ve yapılandırma gerektiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Senegal’deki gizli borç krizi, Türkiye’nin Afrika’daki ekonomik iş birliği stratejileri açısından önemli dersler içeriyor. Türk özel sektörü Senegal ve diğer Batı Afrika ülkelerinde inşaat, enerji ve ulaştırma projeleri yürütüyor. Bu tür mali skandallar, Türk müteahhitlerin ödeme garantilerini ve sözleşme şartlarını daha dikkatli incelemesini gerektiriyor. Ayrıca, Türkiye’nin Afrika’da artan nüfuzu, borç sürdürülebilirliği ve şeffaflık konularında net bir duruş sergilemesini zorunlu kılıyor. Türkiye, kendi altyapı projelerinde sağladığı başarılı mali yönetim modelini, Afrika’daki iş birliklerine örnek olarak sunabilir.
