Rusya, Ermenistan'ın önemli ihracat kalemlerinden olan gül ticaretine yönelik yeni kısıtlamalar getirerek, Batı yanlısı çizgisiyle bilinen Başbakan Nikol Paşinyan hükümetine seçim öncesi ekonomik baskıyı artırdı. Moskova yönetiminin bu hamlesi, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın son dönemde yaşadığı gerilimi gözler önüne seriyor. Ermenistan, eski Sovyet cumhuriyetleri arasında en fazla gül üretimi yapan ülkelerden biri olarak bilinirken, bu ürünün yaklaşık yüzde 70'ini Rusya pazarına ihraç ediyor. Uzmanlar, kısıtlamaların Ermeni ekonomisine yıllık 50-60 milyon dolar civarında bir kayba yol açabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Ermenistan'ın Rusya'ya ihraç ettiği gül, ülke tarım sektörünün en değerli ürünlerinden biri konumunda. Özellikle geçmiş yıllarda Rusya pazarındaki talep sayesinde Ermeni çiftçiler, gül üretimine yönelmişti. Ancak Moskova'nın son kararıyla birlikte, gül ithalatında daha sıkı fitosaniter kontroller ve gümrük vergileri uygulanmaya başlandı. Bu durum, Ermeni ihracatçılarını zor durumda bırakırken, sektör temsilcileri alternatif pazar arayışına girdi.
Ermenistan'da yaklaşan parlamento seçimleri öncesinde bu ticari hamlenin amacı, Batı ile yakınlaşma sinyalleri veren Paşinyan hükümetini ekonomik olarak sıkıştırmak olarak yorumlanıyor. Rusya, uzun yıllardır Ermenistan'ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve enerji, silah gibi kritik alanlarda bağımlılık yaratıyor. Moskova'nın bu bağımlılığı kullanarak siyasi baskıyı artırması, bölgedeki güç dengelerini de etkileyebilir.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, yalnızca iki ülke arasındaki ticari ilişkileri değil, aynı zamanda Güney Kafkasya'daki jeopolitik dengeleri de ilgilendiriyor. Ermenistan'ın Batı'ya yönelme çabaları, Rusya'nın bölgedeki nüfuzunu kaybetme endişesini artırıyor. Son yıllarda Paşinyan yönetimi, AB ve ABD ile daha yakın ilişkiler kurmaya çalışırken, Moskova da buna karşılık olarak çeşitli baskı araçlarını devreye sokuyor. Rusya'nın Ermenistan'ın enerji ihtiyacının büyük kısmını karşılaması ve Gümrü'deki askeri üssü elinde bulundurması, bu baskının etkisini daha da güçlendiriyor.
Öte yandan, Avrupa Birliği'nin Doğu Ortaklığı programı çerçevesinde Ermenistan'a yönelik ekonomik destek paketleri hazırlanıyor. Ancak bu desteklerin kısa vadede Rusya'nın yarattığı ticari kaybı telafi etmesi zor görünüyor. Ermenistan'ın Rusya'ya olan bağımlılığını azaltmak için alternatif ticaret yolları arayışı, İran ve Gürcistan üzerinden geçen koridorların geliştirilmesini gündeme getiriyor. Fakat bu alternatiflerin altyapı ve siyasi engeller nedeniyle hayata geçmesi zaman alacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rusya-Ermenistan gül ticareti krizinin Türkiye'ye doğrudan yansımaları sınırlı olsa da, bölgesel güç dengeleri açısından önemli bir sinyal niteliği taşıyor. Türkiye, Güney Kafkasya'da enerji ve ulaştırma koridorlarının merkezinde yer alırken, Ermenistan'ın Rusya'ya bağımlılığının azalması, Orta Koridor'un canlanması açısından fırsatlar yaratabilir. Ayrıca, iki komşu ülke arasında normalleşme sürecinin devam etmesi halinde, Ermenistan'ın alternatif ticaret yolları arayışı Türkiye'yi de içerebilir. Ancak bu kriz, aynı zamanda Rusya'nın bölgede ekonomik araçları siyasi baskı için kullanmaya devam edeceğini gösteriyor; bu durum Türkiye'nin Kafkasya politikasında dengeli bir yaklaşım izlemesini gerektiriyor.
