Rusya'nın Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Vasily Nebenzya, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer güvenliğini 'mahvettiğini' belirterek, Washington'un bölgedeki askeri varlığının ve İran'a yönelik yaptırımlarının ticaret yollarını olumsuz etkilediğini söyledi. Nebenzya, BM Güvenlik Konseyi'nde yaptığı konuşmada, ABD'nin tek taraflı eylemlerinin uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve Körfez'deki istikrarı tehdit ettiğini vurguladı. İran ile ABD arasında son dönemde artan gerginlik, boğazdan geçen petrol tankerlerinin güvenliğini riske atarken, Rusya'nın bu açıklaması Moskova'nın Tahran'a verdiği desteğin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Artan Gerilim ve Hürmüz Boğazı'nın Stratejik Önemi
Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yoludur. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi ülkelerin ham petrol ihracatının büyük bir kısmı bu boğaz üzerinden gerçekleştiriliyor. İran'ın defalarca boğazı kapatma tehdidinde bulunması, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açıyor.
ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası, 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya başlamasıyla ivme kazandı. 2019'da ABD'nin İran Devrim Muhafızları'nı terör örgütü listesine alması ve İranlı General Kasım Süleymani'nin bir ABD drone saldırısında öldürülmesi, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirdi. Bu süreçte boğazda ticari gemilere yönelik saldırılar ve sabotajlar yaşandı, birçok tanker alıkonuldu. Nebenzya'nın açıklamaları, bu ortamda Rusya'nın İran'a verdiği diplomatik desteği öne çıkarıyor.
Rusya ve Çin, ABD'nin bölgedeki deniz gücüne karşı alternatif bir ittifak oluşturmaya çalışıyor. Rusya'nın İran'la yakın ilişkileri, özellikle ortak askeri tatbikatlar ve savunma işbirlikleriyle pekişiyor. Ayrıca Moskova, Tahran yönetiminin nükleer programı konusunda Batı ile yapılan müzakerelerde dolaylı olarak yer alıyor. Bu bağlamda, Nebenzya'nın sözleri yalnızca bir tepki değil, aynı zamanda Rusya'nın Körfez'deki nüfuzunu artırma çabasının bir parçası.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, yalnızca bölge ülkelerini değil, tüm dünya enerji piyasalarını etkiliyor. Boğazın kapatılması, petrol fiyatlarının rekor seviyelere çıkmasına ve küresel ekonominin yavaşlamasına neden olabilir. Özellikle Asya'nın enerji ithal eden ülkeleri (Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore) bu durumdan en çok etkilenecek ülkeler arasında yer alıyor. ABD ise kendi enerji ihracatını artırarak Körfez'e olan bağımlılığını azaltmaya çalışıyor.
Rusya'nın bu açıklaması, uluslararası hukukun ihlali iddiasının yanı sıra, ABD'nin İran'a yönelik baskısının uluslararası toplumda giderek daha fazla eleştirildiği bir döneme denk geliyor. Avrupa ülkeleri ve Avrupa Birliği, nükleer anlaşmaya bağlılıklarını sürdürme çabalarına rağmen ABD'nin baskısı karşısında zorlanıyor. Bu durum, transatlantik ilişkilerde de gerginliklere yol açıyor.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi toplantısında söz alan bazı ülkeler, taraflara itidal çağrısında bulunurken, diğerleri deniz güvenliğinin sağlanması için uluslararası iş birliği çağrısını yineledi. İran'ın BM temsilcisi de ABD'nin eylemlerini kınayarak, boğazın tüm ülkelerin kullanımına açık olduğunu ancak İran'ın ulusal güvenliğine yönelik tehditlere karşılık vereceğini belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Boğazın kapatılması veya tıkanması, petrol ve doğal gaz fiyatlarının artmasına yol açarak Türkiye'nin enerji maliyetlerini yükseltebilir. Ayrıca Türkiye, bölgede diplomatik denge politikası izliyor; hem ABD ile NATO müttefiki hem de İran ve Rusya ile iyi ilişkilere sahip. Ankara'nın bu süreçte arabuluculuk rolü üstlenme potansiyeli bulunuyor. Rusya'nın bu açıklaması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji hakları ve Avrupa'ya enerji koridoru olma hedefiyle de bağlantılı. Türkiye, uzun vadede enerji kaynaklarını çeşitlendirerek bu tür risklere karşı direncini artırmak istiyor.
