İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk kenti Ceuta'ya yasa dışı yollarla geçmeye çalışan göçmenlerin sayısındaki artışın arkasında, sosyal medyada organize olan ve bu geçişi 'yükseliş' olarak pazarlayan hesapların olduğu ortaya çıktı. BBC'nin Top Comment podcast'i, Fas ile Ceuta arasındaki sınır çitinin etrafından yüzerek geçmeyi özendiren ve bu konuda ücretli 'danışmanlık' veren bir dizi Instagram profilini tespit etti. Bu hesaplar, göçmenlere sınırı geçmenin yollarını, güvenlik önlemlerini ve maliyetlerini anlatan videolar ve rehberler paylaşıyor; hatta bazıları başarılı geçiş hikayeleriyle takipçilerini cesaretlendiriyor. Ceuta'daki yetkililer, son haftalarda binlerce kişinin sınırı geçmeye çalıştığını ve bu durumun şehirde insani krize yol açtığını belirtiyor.
Instagram hesapları nasıl çalışıyor?
BBC'nin araştırmasına göre, bu Instagram hesapları genellikle 'göç rehberi' veya 'başarılı geçiş' temalı içerikler üretiyor. Hesaplar, göçmenlere sınırın en zayıf noktalarını gösteren haritalar, güvenlik kameralarının yerleri ve gece geçiş taktikleri gibi bilgiler satıyor. Bazı hesaplar ise 'sınırdan canlı yayın' yaparak geçiş anını birebir gösteriyor ve takipçilerine 'sıradaki siz olabilirsiniz' mesajı veriyor. Bu içeriklerin çoğu, düzensiz göçün tehlikelerini görmezden gelirken, Avrupa'ya ulaşma hayalini romantize ediyor. Fas'ın kuzeyindeki Nador ve Tanca gibi şehirlerde yaygın olan bu hesaplar, özellikle Sahra Altı Afrika ülkelerinden gelen gençlere odaklanıyor.
Ceuta sınırı, İspanya ile Fas arasında sadece 8 kilometrelik bir kara sınırına sahip olmasına rağmen, yıllardır düzensiz göçün en yoğun olduğu noktalardan biri. Çitlerle çevrili sınır, bazı göçmenler tarafından yüzerek aşılmaya çalışılıyor. Bu yöntem, hem denizde boğulma riski hem de hipotermi gibi tehlikeler içeriyor. Ancak Instagram'daki bu hesaplar, tehlikeleri minimalize ederek göçmenleri cesaretlendiriyor. Uzmanlar, sosyal medyanın göç kararlarında giderek daha fazla rol oynadığını ve bu hesapların göçmen kaçakçılığına yeni bir boyut kazandırdığını vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Ceuta'daki kriz, Avrupa Birliği'nin göç politikalarını yeniden tartışmaya açtı. İspanya hükümeti, Fas ile işbirliğini artırarak sınır kontrolünü güçlendirmeye çalışıyor. Ancak Fas tarafı, geçişleri engellemek yerine bazı dönemlerde göz yumduğu yönünde eleştiriler alıyor. Bu durum, iki ülke arasındaki diplomatik gerilimleri de beraberinde getiriyor. AB, sınır güvenliği için fon sağlarken, göçmenlerin kaynak ülkelerdeki ekonomik ve siyasi istikrarsızlık gibi itici faktörlerin ele alınması gerektiğini belirtiyor.
Sosyal medya ise göç sürecini demokratikleştiriyor gibi görünse de, aslında yeni bir kaçakçılık alanı yaratıyor. Instagram'daki bu hesaplar, göçmenlerden aldıkları ücretlerle gelir elde ediyor. Bu durum, yasadışı göçün finansmanında dijital platformların rolünü artırıyor. Avrupa Birliği, bu tür hesapların kapatılması için sosyal medya şirketleriyle işbirliği yapmayı öneriyor; ancak bu, ifade özgürlüğü tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ceuta'daki kriz, Türkiye'nin göç politikasıyla karşılaştırmalı olarak ele alınabilir. Türkiye, düzenli ve düzensiz göçün merkezinde yer alırken, sosyal medyanın göç kararlarındaki etkisi Türkiye için de geçerli. Türkiye'nin Avrupa ile 2016 göç anlaşması, düzensiz göçü kontrol altına almada önemli bir rol oynadı; ancak bu tür dijital rehberler, Türkiye üzerinden Avrupa'ya geçiş rotalarını da etkileyebilir. Türk yetkililer, göçmen kaçakçılığıyla mücadelede sosyal medyanın izlenmesi konusunda adımlar atabilir. Ayrıca, bu kriz, AB'nin sınır ötesi göç yönetimindeki zaaflarını gösterirken, Türkiye'nin göçmen yükünü paylaşma talebini güçlendirebilir.
