Ukrayna Savcılığı, Rus ordusunun Şubat 2022'de başlayan geniş çaplı işgalden bu yana yüzlerce silahsız Ukraynalı savaş esirini (POW) infaz ettiği iddiasıyla soruşturma başlattı. Kiev yönetimi, bu eylemlerin Cenevre Sözleşmeleri'ni ihlal ettiğini ve savaş suçu teşkil ettiğini belirtiyor. Ukrayna Başsavcılığı tarafından yapılan açıklamada, "Rus silahlı kuvvetleri, silahsız Ukraynalı savaş esirlerini sistematik olarak infaz etmektedir" ifadeleri kullanıldı. Soruşturma kapsamında, bugüne kadar en az 177 esirin infaz edildiği belgelendi, ancak gerçek sayının çok daha yüksek olduğu tahmin ediliyor.
İddiaların arka planı ve uluslararası hukuk
Ukrayna İnsan Hakları Ombudsmanı Dmytro Lubinets, Rusya'nın savaş esirlerine yönelik muamelesinin savaş suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Lubinets, "Elimizde, Rus askerlerinin teslim olan Ukraynalı askerleri vurduğuna dair çok sayıda video ve tanık ifadesi var" dedi. Özellikle Mariupol, Avdiivka ve Bakhmut gibi yoğun çatışma bölgelerinde bu tür infazların yaşandığı belirtiliyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) ve Birleşmiş Milletler (BM) de konuyla ilgili raporlar hazırlıyor. Rusya ise iddiaları reddederek, Ukrayna'nın "propaganda yaptığını" savunuyor.
Ukrayna Başsavcılığı, Rusya'nın savaş esirlerine yönelik muamelesini belgelemek için dijital kanıtlar topluyor. Sosyal medyada yayınlanan bazı görüntülerde, Rus askerlerinin teslim olan Ukraynalılara ateş ettiği anlar yer alıyor. Bu görüntülerin doğruluğu bağımsız kuruluşlar tarafından teyit edilmeye çalışılıyor. Ayrıca, Ukrayna İstihbarat Servisi (SBU), Rusya'dan kaçırılan esirlerin ifadelerine dayanarak 500'den fazla esirin akıbetinin bilinmediğini açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu iddialar, Ukrayna-Rusya savaşının vahşet boyutunu bir kez daha gündeme taşıyor. Savaş esirlerinin infazı, Cenevre Sözleşmeleri'nin açık ihlali olarak kabul ediliyor ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) tarafından soruşturulabilecek savaş suçları arasında yer alıyor. Ukrayna, bugüne kadar 130 binden fazla savaş suçu vakasını kayıt altına aldı. Batılı ülkeler, Rusya'ya yönelik yaptırımları sıkılaştırırken, Ukrayna'ya askeri yardımlarını artırıyor. ABD ve AB, savaş esirlerine yönelik muameleyle ilgili bağımsız bir soruşturma çağrısında bulundu.
Öte yandan, Rusya'nın savaş esirlerini siyasi pazarlık aracı olarak kullandığı da biliniyor. Ukrayna, bugüne kadar birçok esir takası gerçekleştirdi, ancak binlerce asker hâlâ Rusya'da tutuluyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmytro Kuleba, "Rusya, uluslararası hukuku hiçe sayarak savaş esirlerine işkence yapıyor ve infaz ediyor. Bu, medeni dünyanın sessiz kalamayacağı bir vahşettir" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ukrayna-Rusya savaşında arabulucu rolü üstlenirken, insani yardım ve esir takası konularında aktif bir pozisyon izliyor. Bu iddialar, Ankara'nın savaşın insani boyutuna odaklanmasını ve uluslararası hukuka saygı çağrılarını güçlendirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Karadeniz'deki güvenlik çıkarları ve Montrö Sözleşmesi çerçevesindeki hassasiyeti göz önüne alındığında, savaşın tırmanması Ankara'nın diplomatik girişimlerini daha da önemli hale getiriyor. Türkiye, hem NATO üyesi hem de Rusya ile ilişkilerini sürdüren bir ülke olarak, bu tür ihlallerin soruşturulmasında yapıcı bir rol oynayabilir.
