Hindistan Merkez Bankası (RBI), son iki yıldır zayıflayan rupiyi desteklemek için döviz piyasalarında rekor düzeyde bir müdahalede bulundu. Resmi verilere göre, RBI vadeli işlemler ve forward kontratları aracılığıyla yaklaşık 100 milyar dolar büyüklüğünde bir dolar kısa pozisyonu (dolar satış taahhüdü) oluşturdu. Bu, dünyadaki merkez bankaları arasında en büyük dolar kısa pozisyonlarından biri olarak kayıtlara geçti. Ancak şimdi bu devasa pozisyonu çözme zamanı geldiğinde, RBI piyasaları istikrarsızlaştırmadan bu işlemi nasıl gerçekleştireceği sorusuyla karşı karşıya.
Hindistan'ın Rupiyi Savunma Stratejisi ve Yarattığı Riskler
rbi, 2022 yılından itibaren doların küresel çapta güçlenmesi ve Hindistan'ın cari açığının artmasıyla birlikte hızla değer kaybeden rupiyi desteklemek için aktif bir döviz müdahalesi stratejisi izledi. Merkez bankası, spot piyasada dolar satarak rupiyi doğrudan desteklerken, vadeli işlemlerde de dolar satışı yaparak piyasaya likidite sağladı. Bu işlemler, RBI'ın bilançosunda dolar kısa pozisyonunun 100 milyar dolara ulaşmasına neden oldu. Ancak vadeli kontratların vadesi geldiğinde, RBI ya bu kontratları yenilemek (rollover) ya da fiziki dolar teslimi yapmak zorunda. Eğer RBI pozisyonlarını kapatmaya karar verirse, piyasada dolar talebi artacak ve bu da yeni bir rupi baskısı yaratabilir. Bu nedenle merkez bankası, pozisyonu kademeli olarak çözmek veya vadeleri uzatmak arasında bir denge kurmak zorunda.
Uzmanlar, RBI'ın elindeki araçlarla bu süreci yönetebileceğini ancak küresel faiz oranlarındaki değişimler ve Hindistan'ın ekonomik büyüme hızının bu süreci etkileyeceğini belirtiyor. Özellikle ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirim döngüsüne girmesi ve doların değer kaybetmesi, RBI'ın işini kolaylaştırabilir. Ancak jeopolitik riskler ve emtia fiyatlarındaki oynaklık rupi üzerinde baskı yaratmaya devam ediyor.
Küresel Boyut: Merkez Bankalarının Döviz Müdahalesi Zorlukları
Hindistan'ın karşılaştığı bu durum, gelişmekte olan ülkelerin merkez bankalarının döviz piyasalarında karşılaştığı yapısal bir sorunu ortaya koyuyor. Döviz rezervleri güçlü olsa bile, vadeli işlemlerle yapılan müdahaleler, bilançoda önemli riskler oluşturuyor. Örneğin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) da benzer şekilde, 2021-2023 döneminde döviz kuru dalgalanmalarını yönetmek için önemli müdahalelerde bulunmuş ve swap hatları kullanmıştı. Küresel olarak, Çin, Japonya ve İsviçre gibi ülkeler de döviz müdahalelerini aktif olarak kullanıyor. Her ne kadar amaç yabancı para biriminde aşırı değerlenmeyi engellemek veya ihracat rekabetini korumak olsa da, bu tür yöntemler piyasa oyuncularının merkez bankasının hareketlerine bağımlı hale gelmesine neden olabiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hindistan Merkez Bankası'nın karşılaştığı bu durum, Türkiye için de önemli dersler içeriyor. TCMB, 2021 yılından itibaren yaşanan kur dalgalanmalarına karşı çeşitli araçlarla müdahale etmiş ve rezervlerini güçlendirmeye çalışmıştı. Hindistan örneğinde olduğu gibi, büyük ölçekli döviz müdahalelerinin yönetimi, merkez bankasının kredibilitesi ve bağımsızlığı açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca, küresel dolar likiditesindeki daralma ve Fed politikalarındaki belirsizlikler, tüm gelişmekte olan ülkeler için olduğu gibi Türkiye için de risk oluşturuyor. Bu nedenle, Hindistan'ın pozisyon çözme sürecini başarıyla yönetip yönetemeyeceği, Türkiye dahil birçok ülkenin merkez bankaları tarafından yakından izlenecek.
