ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), HIV pozitif bireylerin kontrollü hastalık durumunda orduya katılımına izin veren bir federal mahkeme kararına karşı çıkıyor. Pentagon, Virginia Doğu Bölgesi Bölge Mahkemesi'nin Aralık 2024'te verdiği kararın uygulanmasını engellemek için 4. Daire Temyiz Mahkemesi'ne başvurdu. Mahkeme, HIV pozitif ancak viral yükü tespit edilemeyecek düzeyde bastırılmış bireylerin askere alımını yasaklayan Savunma Bakanlığı politikasını anayasa aykırı bulmuştu. Pentagon ise bu kararın askeri hazırlık ve operasyonel etkinliği tehlikeye atacağını savunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Dava, HIV pozitif iki sivil toplum kuruluşu tarafından açılmıştı. Davacılar, Pentagon'un politikasının HIV pozitif bireylere karşı ayrımcılık yaptığını ve Anayasa'nın eşit koruma maddesini ihlal ettiğini ileri sürdü. Bölge Mahkemesi Yargıcı Leonie Brinkema, Aralık 2024'te verdiği kararda, “HIV pozitif ancak etkili tedavi gören bireylerin askerlik hizmetine engel teşkil edecek bir sağlık sorunu olmadığı” tespitinde bulundu. Yargıç, mevcut tıbbi verilerin, kontrollü HIV'in askeri görevleri yerine getirme yeteneğini etkilemediğini gösterdiğini vurguladı.
Pentagon ise yaptığı açıklamada, “Mahkeme kararı, askeri personelin sağlık ve güvenlik gerekliliklerini dikkate almamaktadır. HIV pozitif bireylerin ilaç tedavisine sürekli erişimi ve viral yükün düzenli takibi, özellikle sahada veya zorlu koşullarda mümkün olmayabilir” ifadelerini kullandı. Savunma Bakanlığı ayrıca, kararın uygulanması halinde yaklaşık 1.200 HIV pozitif bireyin başvurusunun yeniden değerlendirilmesi gerekeceğini belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'deki bu dava, dünya genelinde askerlik hizmetinde HIV pozitif bireylerin statüsüne ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Birçok NATO ülkesi, kontrollü HIV pozitif bireylerin orduya katılımına izin verirken, ABD ve bazı müttefikleri hâlâ kısıtlayıcı politikalar uyguluyor. Örneğin, Birleşik Krallık, Almanya ve Kanada gibi ülkeler, etkili tedavi gören HIV pozitif personelin askerlik yapmasına izin veriyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve UNAIDS, HIV pozitif bireylerin sağlık durumları kontrol altında olduğunda askerlik gibi fiziksel görevleri yerine getirebileceklerini belirtiyor. Pentagon'un karara karşı direnmesi, ABD'nin sağlık alanındaki ayrımcılıkla mücadele politikalarıyla çelişiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından dolaylı bir öneme sahiptir. Türkiye, HIV pozitif bireylerin askere alımı konusunda ABD'den daha katı bir politikaya sahiptir. Türk Silahlı Kuvvetleri'nde HIV pozitif olan kişiler askerlikten muaf tutulmakta veya sağlık durumlarına göre farklı hizmet şekillerine yönlendirilmektedir. ABD'deki bu yargı süreci, Türkiye'de de benzer tartışmaları tetikleyebilir. Ayrıca, NATO müttefiki ABD'nin bu konudaki tutumu, ittifak içinde ortak sağlık politikalarının benimsenmesi açısından önemli bir emsal teşkil edebilir. Türkiye, özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin konuyla ilgili içtihatlarını da dikkate alarak politikasını gözden geçirebilir.
