Pew Araştırma Merkezi'nin 35 ülkede gerçekleştirdiği kapsamlı bir kamuoyu araştırması, küresel algıda önemli bir değişimi ortaya koydu. Ankete göre, Çin ve Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD ve Başkan Donald Trump'tan daha olumlu değerlendiriliyor. Bu eğilim, Çin'e yönelik artan olumlu algı ile ABD'ye yönelik düşen güvenin birleşmesiyle şekilleniyor. Araştırma, Mart 2024 ile Mayıs 2024 tarihleri arasında 35 ülkede toplam 40.000'den fazla kişiyle yapılan yüz yüze ve telefon görüşmelerine dayanıyor.
Gelişmenin arka planı
Anket sonuçları, Çin'in küresel imajının özellikle gelişmekte olan ülkelerde belirgin şekilde iyileştiğini gösteriyor. Örneğin, Nijerya, Endonezya ve Kenya gibi ülkelerde Çin'e olumlu bakanların oranı yüzde 70'in üzerine çıkarken, aynı ülkelerde ABD'ye yönelik olumlu algı daha düşük seyrediyor. Avrupa'da ise tablo farklı: Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkelerde ABD'ye olumlu bakanların oranı Çin'e kıyasla daha yüksek olsa da, bu fark geçmiş yıllara göre daralmış durumda. Ankete katılan 35 ülkenin medyanında, Çin'i olumlu değerlendirenlerin oranı yüzde 55, ABD'yi olumlu değerlendirenlerin oranı ise yüzde 53 olarak kaydedildi. Bu, 2023 yılındaki anket sonuçlarına göre Çin lehine 4 puanlık bir artışı ifade ediyor.
Şahıs bazında değerlendirmede, Şi Cinping'e duyulan güven, Trump'a duyulan güvenin önüne geçti. 35 ülkenin medyanında, Şi'ye güvendiğini belirtenlerin oranı yüzde 50 iken, Trump için bu oran yüzde 42'de kaldı. Özellikle Asya-Pasifik bölgesinde (Güney Kore, Japonya, Avustralya hariç) ve Afrika'da Şi'nin popülaritesi dikkat çekici. Ancak, ABD'nin müttefiki olan ülkelerde Trump'a olan güven daha yüksek; örneğin İsrail, Polonya ve Filipinler Trump'a daha fazla güveniyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu algı değişimi, küresel güç dengeleri açısından önemli sinyaller taşıyor. Çin'in Kuşak ve Yol projesi kapsamında Afrika ve Asya'da yaptığı altyapı yatırımları, bu ülkelerdeki olumlu algının temel nedenlerinden biri olarak görülüyor. Aynı zamanda ABD'nin son yıllarda ticaret savaşları, çevre politikaları ve uluslararası anlaşmalardan çekilmesi, ABD'nin imajına zarar verdi. Anket, Çin'in küresel liderlik rolüne yönelik artan kabulü de ortaya koyuyor. Katılımcıların yüzde 42'si Çin'in dünya işlerinde daha büyük bir rol oynamasını isterken, ABD'nin liderliğini destekleyenlerin oranı yüzde 44'te kaldı. Bu fark, 2021 yılında 10 puan ABD lehineyken, şimdi 2 puana geriledi. Özellikle Güney Kore, Japonya ve Tayvan gibi ABD'nin geleneksel müttefikleri dışında kalan ülkelerde Çin'in artan etkisi hissediliyor.
Bu durum, Batılı ülkeler için bir uyarı niteliği taşıyor. ABD'nin ittifak sistemine verdiği zarar, Çin'in küresel imajına olumlu yansıyor. Aynı zamanda Rusya-Ukrayna savaşının ardından ABD'nin askeri harcamaları ve yaptırım politikaları da bazı ülkelerde rahatsızlık yaratıyor. Anket sonuçları, Çin'in 'barışçıl kalkınma' söyleminin, özellikle savaşın olumsuz etkilerini hisseden ülkelerde karşılık bulduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem ABD hem de Çin ile karmaşık ilişkilere sahip bir ülke. Anket sonuçları, Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelerde Çin'in artan popülaritesini gösteriyor. Türkiye'nin ikili ilişkilerinde Çin ile ekonomik işbirliği (Kuşak ve Yol projesi) önemli bir yer tutarken, ABD ile ise savunma ve ticaret alanında sorunlar yaşanıyor. Bu algı değişimi, Türkiye'nin dış politikada denge arayışını etkileyebilir. Çin'in artan küresel rolü, Türkiye'nin Avrasya'da daha aktif bir politika izlemesini teşvik edebilir. Ancak ABD ile NATO bağlamındaki ittifak ilişkisi de göz ardı edilmemeli. Türkiye, bu iki güç arasında pragmatik bir pozisyon alarak kendi çıkarlarını maksimize etmeye çalışacaktır. Anketin ortaya koyduğu eğilim, Türkiye'nin Şanghay İşbirliği Örgütü gibi Çin liderliğindeki platformlara daha fazla yönelmesini meşrulaştırabilir.
