Pennsylvania'nın North Centre Township bölgesinde, Nicole Williams 2011 yılında çocukluğunun geçtiği eve taşındığında buraya yerleşmek ona bir eve dönüş gibi gelmişti. Hayatının ilk yıllarını yolun yarım mil aşağısındaki Brookside Village'da geçirmişti; Briar Creek'in batı kolu ile bir çiftlik arasında sıkışmış 170 mobil evden oluşan düzenli bir toplulukta. Ancak bu huzurlu görünen dönüş, kısa sürede kâbusa dönüştü: Bölgedeki su kaynaklarında tespit edilen PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler) adı verilen 'sonsuz kimyasallar', Williams ve komşularının sağlığını tehdit etmeye başladı.
PFAS Nedir ve Neden Tehlikeli?
PFAS, doğada kolayca parçalanmayan, insan yapımı kimyasallar grubudur. Endüstriyel üretimde, yangın söndürme köpüklerinde, gıda ambalajlarında ve su geçirmez kumaşlarda yaygın olarak kullanılır. Bu maddeler kanser, karaciğer hasarı, bağışıklık sistemi bozuklukları ve gelişimsel sorunlarla ilişkilendirilmiştir. Pennsylvania Çevre Koruma Bakanlığı (DEP), son yıllarda eyalet genelinde yapılan testlerde birçok özel kuyuda PFAS seviyelerinin federal ve eyalet sınırlarını aştığını tespit etti. Özellikle kırsal alanlarda yaşayanlar, belediye su şebekesine erişim olmadığı için özel kuyulara bağımlı ve bu kirlilikten doğrudan etkileniyor.
Nicole Williams'ın yaşadığı Brookside Village, 2018'de yapılan testlerde yüksek PFAS konsantrasyonlarıyla gündeme geldi. Bölge sakinleri, yıllardır farkında olmadan kirli su içtiklerini öğrendiklerinde büyük bir şok yaşadı. Williams, "Çocuklarım bu suyla büyüdü, şimdi sağlıklarından endişe ediyorum" diyerek duygularını dile getirdi. Yerel yönetim, acil önlem olarak şişelenmiş su dağıtımına başladı ancak kalıcı bir çözüm için altyapı yatırımları gerekiyor. Ne yazık ki PFAS kirliliği sadece Brookside Village ile sınırlı değil; eyalet genelinde onlarca benzer topluluk aynı riskle karşı karşıya.
Yasal ve Politik Arka Plan
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), 2024 yılında içme suyunda PFAS için ilk kez bağlayıcı ulusal standartları açıkladı. Buna göre PFOA ve PFOS için izin verilen maksimum seviye 4 nanogram/litre (ppt) olarak belirlendi. Ancak bu düzenlemelerin uygulanması ve denetimi zaman alacak. Pennsylvania, kendi sınırlarını daha erken belirlemiş olsa da (2018'de 70 ppt), birçok kırsal bölgede test ve arıtma altyapısı yetersiz. Çevre örgütleri, eyalet hükümetini daha fazla fon ayırmaya ve kirletici endüstrilere karşı yasal işlem başlatmaya çağırıyor. Öte yandan, kimyasal üreticileri düzenlemelere karşı lobi faaliyetleri yürütüyor ve temizlik maliyetlerinin ağır olduğunu savunuyor.
Bilim insanları, PFAS'ın kanserojen etkilerini gösteren çok sayıda çalışmaya rağmen, bu kimyasalların tam olarak nasıl bir sağlık yükü oluşturduğunu hâlâ araştırıyor. Harvard Üniversitesi'nde yapılan bir çalışma, PFAS maruziyetinin böbrek ve testis kanseri riskini artırdığını ortaya koydu. Ayrıca, bu kimyasalların anne sütü ve plasenta yoluyla bebeklere geçebildiği belirlendi. Bu da kırsal topluluklarda yaşayan aileler için uzun vadeli bir tehdit anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
PFAS kirliliği, Türkiye'de de yeni yeni gündeme gelen bir çevre ve halk sağlığı sorunudur. Türkiye'de henüz içme suyunda PFAS için yasal bir sınır bulunmuyor; ancak bazı sanayi bölgelerinde ve yangın söndürme köpüğü kullanılan alanlarda risk olduğu tahmin ediliyor. AB'nin PFAS'ı kısıtlama yönündeki adımları, Türkiye'nin ihracatını ve kimyasal mevzuatını etkileyebilir. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadelede temiz su kaynaklarının korunması kritik önem taşıyor. Türkiye, AB'ye uyum sürecinde kimyasal güvenlik ve su kalitesi standartlarını güncellemek durumunda. Bu haber, Türkiye'nin de benzer bir kirlilikle karşılaşmaması için önleyici adımlar atması gerektiğini gösteriyor.
