İngiltere'nin kıyı sularında yaşayan ancak hakkında çok az şey bilinen köpekbalığı türlerini araştırmak üzere üç yıllık bir proje başlatıldı. Exeter Üniversitesi'nden Dr. Lucy Hawkes ve ekibi, balıkçılarla işbirliği yaparak porbeagle, tope ve mavi köpekbalıklarının popülasyonlarını, göç yollarını ve yaşam alanlarını inceleyecek. Proje, bu türlerin korunmasına yönelik bilimsel veri sağlamayı amaçlıyor.
Projenin arka planı ve kapsamı
İngiltere sularında yaşayan köpekbalıkları hakkında bugüne kadar yapılan araştırmalar oldukça sınırlıydı. Özellikle porbeagle (Lamna nasus), tope (Galeorhinus galeus) ve mavi köpekbalığı (Prionace glauca) gibi türlerin bölgedeki durumu net olarak bilinmiyordu. Dr. Lucy Hawkes, "Gerçekten harika köpekbalıklarımız var" diyerek bu türlerin önemine dikkat çekiyor ve Güney Afrika veya Meksika sularındaki zengin köpekbalığı çeşitliliğine atıfta bulunarak İngiltere'nin de benzer bir potansiyele sahip olduğunu vurguluyor.
Proje kapsamında, balıkçılar bilim insanlarına veri toplama konusunda yardımcı olacak. Balıkçılar, tesadüfen yakaladıkları köpekbalıklarını etiketleyerek, boylarını ölçerek ve fotoğraflayarak bilimsel çalışmaya katkı sağlayacak. Ayrıca bazı bireylere uydu takip cihazları takılacak ve bu sayede göç yolları izlenecek. Elde edilen veriler, türlerin korunma statülerinin belirlenmesinde ve yönetim planlarının oluşturulmasında kullanılacak.
Üç yıl sürecek projenin ilk etabı, İngiltere'nin güneybatısındaki Cornwall ve Devon kıyılarında başlayacak. Daha sonra diğer bölgelere de yayılması planlanıyor. Proje, Exeter Üniversitesi'nin yanı sıra bazı çevre örgütleri ve balıkçı kooperatifleri tarafından destekleniyor. Finansmanın bir kısmı hükümetin çevre koruma fonlarından, bir kısmı da özel bağışlardan sağlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Köpekbalıkları, deniz ekosisteminin sağlığı için kritik öneme sahip yırtıcılardır. Ancak dünya genelinde aşırı avlanma, habitat kaybı ve iklim değişikliği nedeniyle popülasyonları hızla azalıyor. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesi'ne göre, porbeagle köpekbalığı "hassas" (Vulnerable), tope ise "tehlikede" (Endangered) kategorisinde yer alıyor. Mavi köpekbalığı ise "neredeyse tehdit altında" (Near Threatened) olarak sınıflandırılıyor. Bu türlerin korunması, sadece İngiltere için değil, Kuzey Atlas Okyanusu'nun tamamı için hayati önem taşıyor.
İngiltere'nin bu projesi, Avrupa Birliği'nin deniz stratejisi ve Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile de uyumlu. Özellikle 14. Hedef olan "Sudaki Yaşam" kapsamında, deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması teşvik ediliyor. Proje, aynı zamanda vatandaş bilimi (citizen science) yaklaşımını benimseyerek, balıkçıların aktif katılımını sağlıyor ve bu yönüyle diğer ülkelere örnek olabilir.
Küresel iklim değişikliği, okyanus sıcaklıklarını artırarak köpekbalıklarının dağılımını da etkiliyor. Son yıllarda İngiltere sularında daha önce nadir görülen türlerin görülme sıklığı arttı. Bu durum, hem ekosistem dengesi hem de balıkçılık faaliyetleri açısından yeni zorluklar doğuruyor. Proje, bu değişimlerin izlenmesi ve geleceğe yönelik politikaların geliştirilmesi için de veri sağlayacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'de yürütülen bu köpekbalığı araştırması, Türkiye'nin deniz ekosistemi ve balıkçılık politikaları açısından dolaylı da olsa önemli dersler içeriyor. Türkiye, Akdeniz ve Karadeniz'de çeşitli köpekbalığı türlerine ev sahipliği yapıyor ancak bu türlerin popülasyon durumu hakkında yeterli veri bulunmuyor. Benzer bir vatandaş bilimi projesi, Türkiye'de de balıkçıların katılımıyla hayata geçirilebilir. Ayrıca, Akdeniz'de artan deniz suyu sıcaklıkları, bazı köpekbalığı türlerinin dağılımını değiştirebilir ve bu durum Türk balıkçılık sektörünü etkileyebilir. Uluslararası işbirlikleri ve veri paylaşımı, Türkiye'nin deniz koruma stratejilerine katkı sağlayabilir.
