Pakistan ve Katar'ın üst düzey yetkilileri, İranlı müzakerecileri ABD ile İsviçre'de kesintiye uğrayan görüşmeleri yeniden başlatmaya ikna etmek için yoğun bir diplomatik çaba yürütüyor. Pakistanlı kaynaklara dayandırılan haberlere göre, taraflar arasında Umman'ın başkenti Maskat'ta yürütülen dolaylı müzakerelerde önemli bir aşamaya gelindiği, ancak İran heyetinin bazı çekinceler nedeniyle masadan kalktığı bildirildi. Anadolu Ajansı'na konuşan Pakistanlı diplomatlar, sürecin 'henüz bitmediğini' ve önümüzdeki günlerde yeni bir turun düzenlenebileceğini ifade etti.
Görüşmelerin arka planı ve tıkanma nedenleri
ABD ile İran arasında nükleer anlaşma (Kapsamlı Ortak Eylem Planı - JCPOA) çerçevesinde yıllardır süren müzakereler, 2018'de ABD'nin tek taraflı çekilmesiyle sekteye uğramıştı. Joe Biden yönetiminin göreve gelmesiyle yeniden başlayan dolaylı görüşmeler, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve yaptırımların kaldırılması gibi temel konularda tıkanmış durumda. Son olarak İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılması planlanan tur, İran'ın 'yeni talepler' olarak nitelendirdiği bazı şartlar nedeniyle başlamadan dağılmıştı. Pakistanlı kaynaklar, Tahran'ın özellikle ABD'nin uyguladığı yaptırımların kapsamı ve garantiler konusunda daha net bir taahhüt istediğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran-ABD görüşmelerinin akıbeti sadece ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkileme potansiyeline sahip. İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetlenmesi, İsrail'in güvenlik kaygıları ve Körfez ülkelerinin bölgesel istikrar beklentileri bu müzakerelerin sonucuna bağlı. Pakistan'ın arabuluculuk rolü üstlenmesi, İslamabad'ın bölgesel bir güç olarak etki alanını genişletme stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Katar ise daha önce ABD ve Taliban arasındaki görüşmelere ev sahipliği yapmış olmasıyla tanınıyor; Doha'nın bu kez İran devreye girmesi, diplomatik kriz çözüm kapasitesini pekiştiriyor. Öte yandan, ABD'nin seçim atmosferi ve İran'ın yeni Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin sert tutumu, anlaşma olasılığını zora sokuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD görüşmeleri, Türkiye'nin güney sınırındaki istikrar ve enerji güvenliği açısından kritik. Olası bir anlaşma, İran'a yönelik yaptırımların hafiflemesi ve Türkiye'nin doğal gaz ithalatında çeşitlilik sağlaması anlamına gelebilir. Ancak anlaşmazlık halinde, İran'ın nükleer programını hızlandırması bölgesel bir silahlanma yarışını tetikleyebilir, bu da Türkiye'nin güvenlik hesaplarını değiştirebilir. Ayrıca, Pakistan ve Katar'ın arabulucu rolü, Türkiye'nin de benzer krizlerde oynadığı role alternatif oluşturabilir; Ankara'nın bu süreçteki konumunu netleştirmesi önem taşıyor.
